Ayıp uyuşmazlıklarında dosyanın kaderini belirleyen iki teknik konu vardır: ayıbın zamanında bildirildiğinin ispatı ve doğru mahkemenin seçilmesi. Esasa ilişkin haklılık, bu iki eşik aşılmadan tartışılamaz.
Önce Sözleşmenin Kimliğini Belirleyin
Aynı satın alma, tarafların sıfatına göre farklı rejime tabidir. Alıcı nihai kullanıcı ise TKHK uygulanır ve uyuşmazlık tüketici mahkemesinin görev alanına girer. Her iki taraf da tacir ve iş ticari nitelikteyse TBK hükümleri ticari hayata özgü kurallarla birlikte uygulanır ve asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Bu ayrım yapılmadan açılan dava, görev yönünden reddedilerek zaman kaybettirir.
Gözden Geçirme ve Bildirim Külfeti
TBK, alıcıya teslim aldığı şeyi olağan akışa göre gözden geçirme ve ayıbı uygun sürede satıcıya bildirme külfeti yükler. Açık ayıplarda bu külfetin ihmali, ayıbın zımnen kabul edildiği sonucunu doğurabilir. Gizli ayıplarda ise süre, ayıbın ortaya çıktığı andan işlemeye başlar. Bildirimin yapıldığını göstermek gönderene ait olduğundan, telefonla yapılan görüşmeler yerine yazılı ve tarihli kanallar tercih edilmelidir.
- Noter ihtarnamesi: tarih ve içerik yönünden en güçlü kanıt.
- Kayıtlı elektronik posta ve şirketin resmî iletişim adresine gönderim.
- Servis kayıt formu ve arıza tespit fişi; ürünün teslim tarihi mutlaka yazdırılmalıdır.
Zamanaşımı ile Bildirim Süresi Aynı Şey Değildir
Uygulamada en sık karıştırılan nokta budur. Bildirim külfeti, ayıbı öğrenmeye bağlı kısa bir süredir; zamanaşımı ise dava açma hakkının sınırıdır ve teslimden itibaren işler. Taşınır ve taşınmaz için farklı süreler öngörülmüştür. Satıcının ayıbı ağır kusurla ya da hile ile gizlediği hâllerde zamanaşımı savunmasından yararlanılamayacağı kabul edilir; bu iddia ileri sürülecekse gizlemenin somut delili baştan hazırlanmalıdır.
İspat Stratejisi: Ayıp Ne Zaman Doğdu?
- Ayıbın teslim anında mevcut olduğunu gösteren kayıtlar toplanır.
- Kullanım hatası savunmasına karşı, kullanım kılavuzuna uygunluk belgelenir.
- Ürün elden çıkacaksa dava öncesinde delil tespiti istenir; bilirkişi incelemesi bu yolla korunur.
- Seçimlik haklardan hangisinin kullanıldığı tek ve net biçimde bildirilir; sonradan değiştirmek çoğu hâlde mümkün olmaz.
Yetki: Davalının Yerleşim Yeri mi, İfa Yeri mi?
Genel kural davalının yerleşim yeri mahkemesidir; ancak sözleşmeden doğan davalarda ifa yeri mahkemesi de seçimlik olarak yetkilidir. Tüketici sıfatı varsa tüketicinin kendi yerleşim yerindeki mahkemeye başvurabilmesi ayrıca korunmuştur. Sözleşmede yer alan yetki kayıtlarının, tüketici işlemlerinde bağlayıcı olmayabileceği gözden kaçırılmamalıdır.
Bu genel çerçeve, her ayıp dosyasında aynı sonucu vermez. Ürünün türü, teslim tarihi ve yazışma geçmişi sonucu değiştirebileceğinden, süre işlerken profesyonel bir değerlendirme almak yararlı olur.