Ayıp iddiası çoğu ticari ilişkide sözleşmenin nasıl yorumlanacağı tartışmasıyla iç içe geçer. Satıcı teslim edilenin sözleşmeye uygun olduğunu, alıcı ise vaat edilen niteliğin bulunmadığını savunur. TBK, HMK ve TKHK hükümleri arasında hangi rejimin uygulanacağı ise doğrudan hangi mahkemenin yetkili olduğunu ve hangi sürenin işlediğini belirler.
Önce Rejim, Sonra Mahkeme
Alıcının tüketici sayılıp sayılmadığı ilk ayrımdır. Taraflar tacir ise ilişki TBK ve TTK hükümlerine tabidir ve uyuşmazlık asliye hukuk ya da asliye ticaret mahkemesinde görülür. Alıcı tüketici konumundaysa TKHK rejimi devreye girer ve başvuru yolu değişir. Sözleşme metninde yer alan başlık değil, tarafların sıfatı ve edimin amacı belirleyicidir; bu tespit yapılmadan açılan dava usulden geri dönebilir.
Yetki Sözleşmesinin Sınırları
Ticari ilişkilerde tarafların belirli bir mahkemeyi yetkili kılması mümkündür. Buna karşılık yetki sözleşmesinin geçerliliği, tarafların her ikisinin de tacir veya kamu tüzel kişisi olmasına bağlıdır. Genel işlem koşulları içine gizlenmiş, ayrıca müzakere edilmemiş yetki kayıtları tartışmalıdır. Yetki itirazı ise ilk itirazlar arasında yer aldığından cevap dilekçesinde ileri sürülmezse dinlenmez; bu, uygulamada en sık görülen sessiz hak kaybıdır.
İhbar ve Zamanaşımı Ayrımı
- Açık ayıplarda gözden geçirme ve ihbar yükümlülüğü teslimden hemen sonra doğar.
- Gizli ayıp ortaya çıktığında ihbarın gecikmesiz yapılması gerekir.
- İhbarın yapıldığı, noter ihtarı veya kayıtlı elektronik posta ile belgelenmelidir.
- Ayıbın ağır kusur ya da hile ile gizlenmesi hâlinde kısa süreli zamanaşımı savunması dayanaksız kalır.
- İhbar süresi ile dava zamanaşımı farklı kavramlardır; biri korunsa bile diğeri işlemeye devam eder.
Sözleşme Yorumunda Delil Üretimi
Yorum tartışmasında yazılı metnin yanında tarafların sözleşme öncesi yazışmaları, teklif dosyaları, teknik şartnameler ve fiilî uygulama biçimi dikkate alınır. Bu nedenle e-posta trafiği tarih sırasına göre derlenmeli, numune ve muayene tutanakları ayrı bir klasörde toplanmalıdır. Ayıbın varlığı teknik bilgi gerektiriyorsa, dava açılmadan önce delil tespiti istenmesi hem ispat gücünü artırır hem de malın değişmesi riskini bertaraf eder.
Talebin Kurgusu
Alıcının seçimlik hakları arasında sözleşmeden dönme, bedelde indirim, onarım veya ayıpsız misliyle değişim yer alır. Talebin kademeli yazılması, mahkemenin bir seçeneği reddetmesi hâlinde davanın tümden reddedilmesini engeller. Bedelde indirim isteniyorsa hesaplama yöntemi baştan gösterilmelidir.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel çerçeveyi anlatır; her sözleşmenin kendi metni farklı sonuç doğurabilir. Somut dosyanızda ihbar ve dava süresi hesabını yaptırmadan adım atmamanız yerinde olur.