Ceza yargılamasında hak kaybının en sessiz sebebi, esasa ilişkin bir hata değil; yanlış kanun yoluna başvurulmasıdır. CMK farklı karar türleri için farklı denetim yolları öngörür ve bu yolların süreleri ile başvuru mercileri birbirinin yerine geçmez. Bu rehber, hangi kararın hangi yolla denetleneceğini ve dilekçenin nasıl kurulacağını ele alır.
Karar Türü Yolu Belirler
Kabaca üç ayrım vardır. Soruşturma ve kovuşturma sırasında verilen ara kararlar ile hakimlik kararlarına karşı itiraz yolu işler; bu başvuru kararı veren mercie yapılır ve dosya inceleme yetkisi bulunan mercie gönderilir. Yargılamayı sona erdiren hükümler bakımından ise istinaf yolu esastır. Temyiz ise ancak belirli hükümler bakımından ve sınırlı sebeplerle açıktır; her hüküm temyiz edilemez. Bu sıralamayı atlayarak doğrudan üst mercie yazılan dilekçe, çoğu zaman inceleme dışı bırakılır.
Süreyi Başlatan An Hangisi?
- Yüze karşı açıklanan hükümlerde süre açıklama anından, yokluğunda verilen kararlarda tebliğden itibaren işler.
- Gerekçeli kararın tebliği beklenirken başvuru süresinin geçirilmesi sık rastlanan bir hatadır; süresinde yapılan başvuru sonradan gerekçeyle tamamlanabilir.
- Tutukluluğa ilişkin kararlarda süre kısa olduğundan, itiraz dilekçesi karar öğrenilir öğrenilmez hazırlanmalıdır.
- Ceza infaz aşamasındaki kararlar bakımından denetim yolu, yargılama aşamasındakinden farklıdır.
Dilekçenin İçeriğini Denetim Yoluna Göre Yazmak
İstinaf incelemesinde maddi olayın yeniden değerlendirilmesi mümkün olduğundan, dilekçede eksik araştırılan hususlar ve toplanmayan deliller somut olarak gösterilmelidir. Temyiz aşamasında ise tartışma hukuka aykırılık üzerinden yürür; bu nedenle delil değerlendirmesine yönelik itirazların hangi hukuka aykırılığa dayandığı açıkça kurulmalıdır. Aynı metnin her iki aşamada kullanılması, güçlü argümanların görünmez kalmasına yol açar.
Başvurudan Önceki Son Kontroller
- Gerekçeli karar ile duruşma tutanakları arasındaki çelişkiler işaretlenir.
- Dinlenmesi istenen ancak dinlenmeyen tanıklar ile karşılanmayan delil talepleri listelenir.
- Hükmün gerekçesinde tartışılmayan savunma iddiaları ayrıca gösterilir.
- Lehe hükümlerin uygulanıp uygulanmadığı, ceza tayinindeki hesap adımlarıyla birlikte kontrol edilir.
- Başvurunun süresi ve yapılacağı merci, dilekçe gönderilmeden önce yeniden doğrulanır.
Kanun yolunda yanılma hâlinde başvurunun tümüyle geçersiz sayılmaması yönünde koruyucu bir düzenleme bulunsa da, bu durum kaybedilen zamanı geri getirmez. Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; dosyanın aşaması ve verilen kararın türü izlenecek yolu değiştireceğinden, karar elinize ulaştığında gecikmeden hukuki destek almanız gerekir.