Ceza soruşturmasında dosyanın kaderi çoğu zaman kovuşturma başlamadan önce belirlenir. Toplanmayan bir kamera kaydı, alınmayan bir tanık beyanı ya da geç talep edilen bir iletişim kaydı sonradan telafi edilemeyebilir. CMK ve TCK ekseninde yürüyen bu aşamada şüphelinin de mağdurun da öncelikli işi, hangi delilin hangi makamdan isteneceğini doğru saptamaktır.
Soruşturmayı yürüten makam ile karar veren makam farklıdır
Soruşturma evresinde dosyanın sahibi Cumhuriyet başsavcılığıdır; koruma tedbirlerine ilişkin kararları ise hâkimlik verir. Delil toplanmasına yönelik talepler savcılığa, tedbir kararlarına yönelik itirazlar hâkimliğe yöneltilir. Bu ayrımı gözetmeden yapılan başvurular, esas hakkında hiç değerlendirilmeden reddedilebilir. İnfaza ilişkin şikâyetler ise 5275 sayılı Kanun kapsamında ayrı bir yol izler ve soruşturma dosyasıyla karıştırılmamalıdır.
Delil kaybını önleyen erken adımlar
- Kayıt süresi sınırlı olan görüntü ve sistem kayıtlarının muhafazası için gecikmeden yazılı talep
- Olay yerine, kişiye ve zamana ilişkin verilerin ayrı başlıklarda derlenmesi
- Dijital materyalin bütünlüğünü koruyacak biçimde teslim edilmesi
- Tanıkların hangi olguya ilişkin dinlenmesinin istendiğinin dilekçede açıkça belirtilmesi
- Rapor gerektiren konularda uzman incelemesinin erken talep edilmesi
Kovuşturmaya yer olmadığı kararı çıkarsa
Bu karar dosyanın kapandığı anlamına gelmez; kanunda öngörülen süre içinde itiraz edilebilir. İtirazın hangi hâkimliğe yapılacağı kararda gösterilir ve bu bilgi dikkate alınmadan yapılan başvuru zaman kaybına yol açar. İtiraz dilekçesinde soyut biçimde kararın hatalı olduğunu söylemek yerine, toplanmayan somut delilin ne olduğu ve hangi olguyu aydınlatacağı gösterilmelidir.
Beyanın delille ilişkisini kurmak
Şüpheli veya mağdur beyanı tek başına değil, dosyadaki diğer verilerle uyumu ölçüsünde değer taşır. Bu nedenle beyan verilmeden önce olay akışının tarih sırasına göre yazıya dökülmesi, çelişki riskini azaltır. Hukuka aykırı yolla elde edildiği tartışmalı olan bir materyal varsa, bu itiraz ilk fırsatta ve gerekçesiyle birlikte dosyaya girmelidir.
Kısa not
Yukarıdakiler yol gösterici genel bilgilerdir; suç tipi, dosyanın aşaması ve tedbir durumu izlenecek yolu değiştirir. Somut bir soruşturmada adım atmadan önce dosyanızı inceleyecek bir savunmanla çalışmanız önemlidir.