İddianamenin kabulüyle başlayan kovuşturma evresinde, dosyanın hangi mahkemede görüleceği yalnızca bir usul ayrıntısı değildir. Görev meselesi kamu düzenine ilişkindir; yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir ve mahkemece re'sen gözetilir. Geç fark edilen bir görev hatası, aylarca süren duruşma emeğinin yeniden üretilmesi anlamına gelir ve bu süreçte tanık beyanları ile teknik incelemeler yıpranır.
Görev ile yetki karıştırılmamalıdır
Görev, davaya hangi tür ve derecedeki mahkemenin bakacağını; yetki ise hangi yerdeki mahkemenin bakacağını gösterir. Ceza yargılamasında yetki kural olarak suçun işlendiği yere bağlanır ve yetkisizlik itirazı belirli bir aşamaya kadar ileri sürülebilirken, görev itirazı için böyle bir sınır yoktur. Savunma stratejisi kurulurken bu iki kavramın ayrı ayrı ele alınması gerekir.
Görevi belirleyen ölçüt: suçun hukuki niteliği
Kanun, ağır ceza mahkemesi ile asliye ceza mahkemesi arasındaki görev dağılımını esas olarak suçun kanunda öngörülen cezasının üst sınırına ve kanunun özel olarak saydığı suç tiplerine göre kurar. Dolayısıyla görev tartışması, aslında fiilin nitelendirilmesi tartışmasıdır. İddianamedeki sevk maddesi değişirse görev de değişebilir; bu nedenle nitelendirmeye yönelik savunma, aynı zamanda bir görev savunmasıdır.
Görevsizlik kararının pratik sonuçları
- Dosya, görevli mahkemeye gönderilir ve yargılama baştan kurulur.
- Daha önce dinlenen tanıkların yeniden dinlenmesi gündeme gelebilir; aradan geçen sürede beyanlar zayıflar.
- Koruma tedbirlerinin durumu ayrıca değerlendirilir.
- Bilirkişi incelemesi yenilenirse teknik materyalin bütünlüğü yeniden tartışılır.
- CMK'nın öngördüğü güvencelerin hangi aşamada sağlandığı sorusu yeniden gündeme gelir.
Delil eksikliği görev tartışmasıyla nasıl birleşir
Görevsizlik nedeniyle uzayan dosyalarda en çok aşınan delil türü, insan kaynaklı olanlardır. Kamera kayıtlarının saklama süresi dolar, iş yeri kayıtları yenilenir, tanıklar adres değiştirir. Bu nedenle görev itirazı ileri sürülürken, aynı anda delillerin muhafazasına yönelik talep de dosyaya sunulmalıdır. Delilin toplanmasını istemek ile görevsizlik istemek birbirini dışlamaz.
İnfaz aşamasına bakan sonuçlar
Nitelendirme farkı yalnızca görevli mahkemeyi değil, 5275 sayılı Kanun uygulamasındaki infaz rejimini de etkileyebilir. Bu nedenle savunmanın kovuşturma evresindeki tercihleri, hükümden sonraki dönemi de şekillendirir.
Burada anlatılanlar genel usul çerçevesidir ve her dosyanın kendine özgü koşulları vardır. Suçlamanın niteliği, dosyadaki delil durumu ve yargılamanın bulunduğu aşama izlenecek yolu değiştireceğinden, savunma planının bireysel olarak kurulması gerekir.