Ceza sürecinde en çok geri dönülmez hata, henüz iddianame düzenlenmemişken yapılan işlem eksikliklerinden doğar. Soruşturma aşaması, tarafların dosyaya yön verebileceği en esnek dönem olduğu hâlde çoğu zaman pasif biçimde beklenerek geçirilir. CMK ve TCK ekseninde, bu aşamadaki itiraz yollarını ve delil sunumunu ele alalım.
Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararına İtiraz
Savcılığın kovuşturmaya yer olmadığına karar vermesi hâlinde, karara karşı sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir ve bu itiraz kanunda öngörülen on beş günlük süreye bağlıdır. Süre, kararın tebliğinden itibaren işler. İtiraz dilekçesinin gücü, kararın gerekçesindeki hangi noktanın eksik araştırmaya dayandığını göstermesinden gelir. Genel bir itiraz yerine, toplanmayan somut delilin adının verilmesi ve nerede bulunduğunun belirtilmesi gerekir.
Şüpheli Tarafında Erken Savunma
Şüpheli açısından soruşturma aşaması, iddianın henüz sabitlenmediği dönemdir. İfade öncesinde dosyanın kapsamının öğrenilmesi, kısıtlama kararı bulunup bulunmadığının kontrol edilmesi ve savunmanın belgeye dayandırılması bu aşamada yapılmalıdır. Sonradan sunulan belgeler değer kaybetmez; ancak erken sunulduğunda soruşturmanın yönünü değiştirme ihtimali daha yüksektir.
Toplanması İstenebilecek Deliller
- Olay yerine ve çevresine ait kamera kayıtlarının süresi dolmadan istenmesi
- İletişim ve konum verilerine ilişkin kayıtların celbi
- Banka ve ödeme kayıtlarının tarih aralığı belirtilerek talep edilmesi
- Tanık beyanlarının, tanığın olayla bağını gösteren açıklamayla birlikte sunulması
- Teknik inceleme gerektiren konularda bilirkişi incelemesi talebi
Koruma Tedbirlerine Karşı Yollar
Yakalama, tutuklama, el koyma veya adli kontrol gibi tedbirler bağımsız itiraz yollarına tabidir ve her biri kendi süresi içinde değerlendirilir. Tedbire itiraz ederken yalnızca sonucun ağırlığını anlatmak yeterli değildir; tedbirin dayandığı somut olgunun bulunmadığı ya da ölçüsüz olduğu gösterilmelidir. El konulan malvarlığı bakımından üçüncü kişilerin hakları varsa bu durum ayrıca bildirilmelidir.
Aşama Karıştırılmamalı
Soruşturma, kovuşturma ve infaz aşamalarının usulleri birbirinden ayrıdır. 5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaza ilişkin talepler, soruşturma dosyasına yapılan başvurularla karıştırıldığında sonuçsuz kalır. Her talebin hangi makama, hangi aşamada yöneltileceği önceden belirlenmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Ceza soruşturmalarında süreler kısa ve sonuçları ağır olduğundan, ifade vermeden veya itiraz süresi işlemeye başlamışken vakit kaybetmeden hukuki destek alınması gerekir.