Bir ceza dosyasının sonucu çoğu zaman duruşma salonunda değil, soruşturmanın ilk haftalarında belirlenir. Kamera görüntüleri silinir, banka ve iletişim kayıtları saklama süresini doldurur, tanıkların hatırası bulanıklaşır. Bu nedenle delil eksikliği genellikle savcılığın ihmalinden değil, tarafların zamanında talepte bulunmamasından doğar. Aşağıdaki kontrol listesi, CMK ve TCK çerçevesinde soruşturma sürelerini somut adımlara bağlamak için hazırlanmıştır.
Delilin Ömrü ile Sürenin Çakışması
Her delil türünün kendine ait bir yok olma hızı vardır. Dijital kayıtlar ve güvenlik görüntüleri en kısa ömürlü olanlardır; bunlar için beklenmesi gereken tek an, olayın öğrenildiği andır. Savcılığa verilecek dilekçede hangi kurumdan, hangi tarih aralığında, hangi formatta kaydın istendiğinin açıkça yazılması gerekir. "Gerekli araştırmanın yapılması" biçimindeki genel talepler, delilin ömrü dolduğunda hiçbir işe yaramaz.
Şikayete Bağlı Suçlarda Takvim
Şikayete tabi suçlarda, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren işleyen altı aylık şikayet süresi, hak düşürücü niteliktedir ve unutulduğunda dosya esasa girmeden kapanır. Burada kritik olan sürenin başlangıç anının belgelenmesidir: öğrenme anını gösteren mesaj, ekstre, tebligat veya tutanak dosyaya baştan konulmalıdır. Suçun re'sen takip edilen türden olup olmadığı ise ihbar dilekçesinin diliyle değil, nitelendirmeyle belirlenir.
Kısıtlama Kararı Varken Neler Yapılabilir
- Dosyada kısıtlama kararı olsa da müdafiin ifade tutanaklarına erişimi devam eder; bu tutanaklardan hareketle eksik kalan sorular tespit edilir.
- Şüphelinin lehine olan delillerin toplanması talebi yazılı olarak sunulur ve UYAP kaydı alınır.
- Bilirkişi incelemesi gerekecek dosyalarda inceleme konusunun kapsamı, rapor gelmeden önce dilekçeyle daraltılır.
- Elkonulan cihazların imaj kopyaları ve hash değerleri talep edilerek delilin bütünlüğü kayıt altına alınır.
Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı Öncesi Son Kontrol
Karar çıkmadan önce dosyanın delil envanteri gözden geçirilmelidir: talep edilen ama gelmeyen müzekkereler, dinlenmeyen tanıklar, alınmayan raporlar. Karar tebliğ edildikten sonra itiraz için tanınan süre kısadır ve bu aşamada yeni delil sunmak yerine, hangi araştırmanın hiç yapılmadığını göstermek daha etkilidir. İtiraz dilekçesinde her eksiklik, dosyadaki hangi belgeyle çeliştiği belirtilerek tek tek sıralanmalıdır.
Tebligat Adresi ve Erişilebilirlik
Soruşturma boyunca adres değişikliğinin bildirilmemesi, kararın usulüne uygun tebliğ edilmiş sayılmasına ve itiraz süresinin farkında olunmadan tükenmesine yol açar. Vekaletname sunulmuşsa tebligatın vekile yapılıp yapılmadığı da düzenli olarak kontrol edilmelidir.
Buradaki değerlendirmeler genel nitelikte olup her soruşturmanın delil yapısı ve süre başlangıcı farklıdır. Kendi dosyanızdaki adımları belirlemeden önce dosyayı bütün olarak inceleyecek bir hukukçuyla çalışmanız yerinde olur.