Bir ceza dosyasında suçun nitelendirilmesi yalnızca cezanın miktarını değil, davanın hangi mahkemede görüleceğini de belirler. İddianamedeki nitelendirmeye itiraz etmeden ilerleyen dosyalarda, yıllar sonra verilen bir görevsizlik kararı tüm yargılamayı başa döndürebilir.
Görev Suçun Niteliğine Bağlıdır
Ceza yargılamasında görev, kanunun suç için öngördüğü ceza ve suçun türüne göre belirlenir. Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlar kanunda ayrıca sayılmıştır; bunun dışında kalan işler kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür. Çocuklar bakımından çocuk mahkemeleri ve çocuk ağır ceza mahkemeleri devreye girer. Fikri ve sınai haklara ilişkin ceza dosyaları gibi ihtisas gerektiren alanlarda ise özel görevli mahkemeler bulunur.
Görevsizlik Her Aşamada Gündeme Gelir
Görev kuralları kamu düzenindendir; bu nedenle mahkeme, yargılamanın her aşamasında görevsizlik kararı verebilir ve taraflar da her zaman bu itirazı ileri sürebilir. Görevsizlik kararı verildiğinde dosya görevli mahkemeye gönderilir. Alt dereceli mahkemenin görevsizlik kararıyla dosya üst dereceli mahkemeye gidebilir; tersine, üst dereceli mahkeme kural olarak alt dereceli mahkemenin görev alanına giren işleri de görebilir. Bu asimetri, savunma stratejisinde göz önünde tutulmalıdır.
Yetki İtirazının Süresi Vardır
Görevden farklı olarak yetki, yani davanın hangi yer mahkemesinde görüleceği meselesi süreye tabidir. Yetkisizlik iddiası, duruşmada sanığın sorgusundan önceki aşamada ileri sürülmelidir; bu an geçtikten sonra yetki itirazı dinlenmez. Suçun işlendiği yer esas alınmakla birlikte, teşebbüs, zincirleme suç ve bilişim yoluyla işlenen suçlarda yer belirlemesi tartışmalı olabilir; bu tartışma erken aşamada yapılmalıdır.
Savunma Açısından Kontrol Noktaları
- İddianamedeki sevk maddeleri ile anlatılan eylem birbirini karşılıyor mu
- Nitelendirme değişirse görev değişir mi, bu ihtimal dilekçeye yazıldı mı
- Suçun işlendiği yer dosya kapsamındaki delillerle uyumlu mu
- Sanığın yaşı ve sıfatı özel görevli mahkeme gerektiriyor mu
- Yetki itirazı sorgudan önce ileri sürülmek üzere takvime alındı mı
Yanlış Merci Neyi Bozar
Görevli olmayan mahkemede yapılan işlemler bakımından delil değerlendirmesi tartışmalı hale gelebilir ve dosyanın yeniden ele alınması gerekebilir. Bu da tanıkların yeniden dinlenmesi, sürelerin uzaması ve tutukluluk gibi tedbirlerin uzamasına yol açar. Bu nedenle merci tartışması, esas savunmadan önce çözülmesi gereken bir konudur.
Yukarıdaki açıklamalar genel usul çerçevesini aktarır. Her dosyanın nitelendirmesi kendine özgüdür; ceza yargılamasında savunmanızı bir avukatla birlikte kurmanız, usul kaynaklı kayıpları önler.