İddianamenin kabulüyle başlayan kovuşturmada savunmanın ilk incelemesi delillere değil, dosyanın hangi mahkemede görüldüğüne yönelik olmalıdır. Görevli olmayan bir mahkemede yürüyen yargılama, aylar sonra verilecek bir görevsizlik kararıyla büyük ölçüde tekrarlanır; bu arada tanık beyanları eskir ve savunmanın hazırlık zamanı boşa harcanır.
Görev: Suçun Niteliği Neyi Belirler?
Ceza yargılamasında görev, isnat edilen suçun kanuni tanımına ve öngörülen yaptırıma göre belirlenir. Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlar CMK'da ayrıca gösterilmiştir; bunun dışındaki dosyalar kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür. Uygulamada tartışma çoğu zaman nitelendirme üzerinden çıkar: iddianamedeki sevk maddesi ile fiilin gerçek karşılığı farklıysa, görev de değişir. Bu nedenle savunma, delil tartışmasından önce nitelendirmeyi hedef almalıdır.
Yer Bakımından Yetki ve İtirazın Zamanı
Yer yönünden yetki kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesine aittir; teşebbüs ve neticenin başka yerde gerçekleştiği hallerde özel ölçütler devreye girer. Yetkiye ilişkin itirazın kanunda öngörülen aşamada ileri sürülmesi gerekir; geç kalan itiraz dinlenmeyebilir. Buna karşılık görev sorunu yargılamanın her aşamasında gözetilir.
Delil Tartışmasının Doğru Aşaması
- Dosyaya giren delillerin hukuka uygun yöntemle elde edilip edilmediği duruşma başında tartışmaya açılmalıdır.
- Tanık dinletme ve bilirkişi raporuna itiraz talepleri, karar aşamasına bırakılmadan sunulmalıdır.
- Lehe delillerin toplanması talebi, hangi vakıayı ispatlayacağı gösterilerek yazılmalıdır.
- İnfaz boyutu olan taleplerde 5275 sayılı Kanun çerçevesindeki sonuçlar baştan hesaba katılmalıdır.
Görevsizlik Kararının Delil Üzerindeki Etkisi
Görevsizlik kararı verildiğinde, önceki mahkemede yapılan bazı işlemler geçerliliğini korusa da yargılamanın ağırlığı yeni mahkemede yeniden kurulur. Tanıkların yeniden dinlenmesi gerekebilir ve zaman geçtikçe beyanlar zayıflar. TCK'daki zamanaşımı süreleri işlemeye devam ettiğinden, uzayan süreç bazı dosyalarda tarafların lehine, bazılarında aleyhine sonuç doğurur. Bu nedenle mercii sorunu, taktiksel değil usuli bir zorunluluk olarak ele alınmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; isnadın türü ve dosyanın kapsamı yaklaşımı değiştirir. Kovuşturma aşamasında yapılacak her işlem sonraki aşamaları bağladığından, savunmanın bir hukukçuyla birlikte kurgulanması gerekir.