Soruşturma evresinde çoğu zaman gözden kaçan husus, dosyanın hangi mahkemenin görev alanına gireceğinin daha ilk aşamada belirginleşmesidir. Suçun nitelendirilmesi değiştiğinde yalnızca olası ceza değil, tutuklama incelemesini yapacak makam, itirazı çözecek merci ve kovuşturmanın yürüyeceği mahkeme de değişir. CMK ve TCK ile infaz bakımından 5275 sayılı Kanun bu zinciri birlikte kurar.
Nitelendirme ile Görev Arasındaki Bağ
Ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlarla asliye ceza mahkemesinin bakacağı suçlar arasındaki ayrım, sevk maddesine göre şekillenir. Savcılığın sevk maddesi bağlayıcı bir son karar değildir; ancak soruşturma boyunca yapılan tüm işlemleri yönlendirir. Bu nedenle şüpheli müdafiinin ilk dilekçesinde nitelendirmeye ilişkin itirazı, tutukluluk ve adli kontrol taleplerinden bağımsız biçimde ayrıca dile getirmesi gerekir.
Soruşturmada Görev Tartışmasının Pratik Sonuçları
- Koruma tedbirlerine itirazın hangi hâkimliğe yapılacağının belirlenmesi
- Tutukluluk incelemelerinde uygulanacak azami sürelerin farklılaşması
- Uzlaştırma veya seri muhakeme gibi yolların açık olup olmadığının değişmesi
- İddianamenin iadesi ihtimalinin artması ve dosyanın gecikmesi
Sürenin Sessizce İşlediği Kararlar
- Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz süresi, kararın tebliğinden itibaren işler
- Arama, el koyma ve iletişimin denetlenmesi gibi tedbirlere karşı başvurular kısa sürelere bağlıdır
- Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet hakkı, fail ve fiilin öğrenilmesinden itibaren kanunda belirtilen süreyle sınırlıdır
- El konulan eşyanın iadesi taleplerinde gecikme, delil niteliği tartışmasını ağırlaştırır
Bu kararlarda tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığı ayrıca incelenmelidir; usulsüz tebliğ hâlinde sürenin başlangıcı, öğrenme tarihine göre tartışılabilir.
Dosyayı Baştan Doğru Kurmak
Soruşturma dosyasında kısıtlama kararı bulunup bulunmadığı, ifade tutanaklarının hangi sıfatla alındığı ve tanık beyanlarının hangi aşamada tespit edildiği bir zaman çizelgesine dökülmelidir. Lehe delillerin toplanması talebi, kovuşturma başlamadan yazılı olarak iletildiğinde daha güçlü sonuç doğurur; çünkü delilin kaybolma ihtimali en çok bu evrede gerçekleşir.
Kapanış Notu
Görev ve süre konuları dosyanın somut nitelendirmesine sıkı sıkıya bağlıdır ve burada anlatılanlar genel çerçeveden ibarettir. Ceza soruşturmasında yapılacak her başvurunun zamanı sonucu doğrudan etkilediğinden, süreci bir müdafi ile birlikte yürütmeniz önemlidir.