Kripto varlık vaadiyle toplanan paralar çoğu zaman havale, EFT veya ödeme kuruluşu aracılığıyla el değiştirir. Bu nedenle dosya tek hatta değil, iki hatta birden yürür: bir yanda ceza şikâyeti, diğer yanda bankaya ve ödeme hizmeti sağlayıcısına yöneltilen itiraz. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu, 5549 sayılı mevzuat ve SPK'nın kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin düzenlemeleri bu iki hattın zeminini kurar. Uygulamada sonucu belirleyen şey çoğu zaman hukuki argümanın gücü değil, adımların hangi sırayla ve ne kadar hızlı atıldığıdır.
Para Hareketini Saat Bazında Yeniden Kurmak
İlk yapılması gereken, paranın çıktığı andan itibaren her transferi ayrı satır olarak yazan bir hareket cetveli çıkarmaktır. Cetvelde işlem tarihi ve saati, gönderen hesap, alıcı hesap, açıklama alanı ve varsa borsa/cüzdan adresi yer almalıdır. Bu cetvel hem bankaya yapılacak itirazın hem de şikâyet dilekçesinin omurgasıdır; sonradan hazırlanan anlatım, hareket cetveliyle çelişirse ispat gücü düşer.
Bankaya İtirazın Yazılı Zemini
Bankaya yapılan başvurunun sözlü değil, tarih ve kayıt numarası doğrulanabilir biçimde yazılı yapılması gerekir. Başvuru metninde şu unsurlar birlikte bulunmalıdır:
- İtiraza konu işlemlerin tek tek numaralandırılmış listesi
- Talebin ne olduğu: iade, bloke, bilgi verilmesi veya bunların birleşimi
- İşlemin rıza dışı ya da yanıltma sonucu yapıldığına dair somut anlatım
- Şikâyet başvurusuna ilişkin kayıt bilgisi
Başvuruya verilen cevabın tarihi, ikinci aşama başvurularının süresini başlattığı için ayrıca not edilmelidir.
Ceza Şikâyetiyle Eşzamanlı Yürütme
Banka itirazı ile savcılık şikâyeti birbirini besler. Şikâyet dosyasında elde edilen hesap hareketleri, sivil talebin dayanağını güçlendirir; buna karşılık bankadan alınan yazılı cevap, soruşturmada işlem zincirinin tespitini kolaylaştırır. Bu nedenle iki hattın da aynı tarih tablosundan beslenmesi, birbirinden bağımsız iki ayrı anlatım üretilmemesi önemlidir.
Uzlaşma mı, Dava mı?
Karar noktası genellikle şu üç veriye bakılarak verilir: paranın hâlen ulaşılabilir bir hesapta durup durmadığı, karşı tarafın ödeme kabiliyeti ve delil zincirinin bankadan gelen belgeyle desteklenip desteklenmediği. Para hareketsiz duruyor ve muhatap belirliyse görüşme yoluyla çözüm gerçekçi olabilir. Fon dağıtılmış, çok sayıda ara hesaba bölünmüşse zaman kaybı doğrudan tahsil riskine dönüşür. Suçun niteliğine göre uzlaştırma hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca değerlendirilmelidir; bu değerlendirme yapılmadan görüşme masasına oturmak, ceza hattındaki konumu zayıflatabilir.
Kısa Bir Hatırlatma
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme niteliğindedir. Her dosyada işlem kanalı, hesabın bulunduğu kurum ve elde edilen belgeler farklı olduğundan takvim de değişir; adım atmadan önce dosyanızın kendi verileriyle hukuki değerlendirme yaptırmanız yerinde olur.