İcra takibinde borçlunun karşılaştığı ilk usul yükümlülüklerinden biri mal beyanıdır. Ödeme emri elinize ulaştığında yapılacaklar kısa bir zaman dilimine sıkışır ve bu dilim içinde verilen kararlar, sonraki bütün süreci belirler. İİK ekseninde hazırlanan bu rehber, mal beyanını ve haciz aşamasındaki başvuruları bir takvim ve merci planı içinde ele alır.
Ödeme Emri Elinize Ulaştığında
İlk yapılacak iş, tebliğ tarihini ve takibin türünü kayda geçirmektir. İlamsız takip, ilamlı takip ve kambiyo senedine dayanan takip birbirinden farklı itiraz mekanizmalarına sahiptir. Ödeme emrinin üzerindeki dosya numarası, alacak kalemleri ve dayanak belge birlikte okunmadan hangi yolun kullanılacağı belirlenemez.
İtiraz ve Mal Beyanı Aynı Şey Değildir
Borca itiraz etmek, mal beyanında bulunma yükümlülüğünü her hâlde ortadan kaldırmaz; bu iki adım farklı amaçlara hizmet eder. İtiraz, takibin durup durmayacağını belirler. Mal beyanı ise borçlunun malvarlığını bildirmesine ilişkin ayrı bir yükümlülüktür ve süresinde yerine getirilmediğinde borçlu aleyhine sonuç doğurur. Beyanın kapsamı da önemlidir: eksik veya gerçeğe aykırı bildirim, ayrı bir hukuki tartışma başlatır.
Hangi Kapı: İcra Dairesi, İcra Mahkemesi, Genel Mahkeme
- Takibe itiraz kural olarak icra dairesine yapılır; mahkemeye yazılan dilekçe bu işlevi görmez.
- Memur işlemine yönelik şikâyet ve imzaya ilişkin uyuşmazlıklar icra mahkemesinin alanındadır.
- Borcun esasına ilişkin, örneğin borcun hiç doğmadığı iddiası genel mahkemede açılacak dava ile ileri sürülür.
- Üçüncü kişinin mülkiyet iddiası, istihkak prosedürü içinde ayrı yürür.
Haczedilemezlik ve Sınırlı Haciz
Bazı mal ve alacaklar bakımından haciz sınırlıdır; maaş üzerindeki haczin belirli bir oranla sınırlanması ve ev eşyasına ilişkin kısıtlamalar bunun bilinen örnekleridir. Ancak bu koruma kendiliğinden işlemez: haczin kaldırılması veya sınırlandırılması talebinin süresi içinde ve doğru mercie yapılması gerekir. Talep gecikirse, koruma imkânı fiilen kaybedilebilir.
Süreci Yöneten Kontrol Noktaları
- Tebliğ tarihinin ve dosya bilgilerinin kayda geçirilmesi.
- Takip türüne göre kullanılacak itiraz yolunun belirlenmesi.
- Mal beyanı metninin hazırlanması ve dairenin kaydına girmesinin teyidi.
- Haciz işlemleri başladığında tutanak örneklerinin temin edilmesi.
- Satış aşamasına gelinmeden önce ödeme veya yapılandırma seçeneklerinin değerlendirilmesi.
Bu açıklamalar genel çerçeveyi tanıtmak amacıyla kaleme alınmıştır. Takibin dayanağı, alacak kalemleri ve borçlunun malvarlığı yapısı değiştikçe izlenecek yol da değişir; ödeme emrinin tebliğinden hemen sonra hukuki destek almak, süre kaynaklı kayıpların önüne geçer.