İş kazası sonrası açılan dosyalarda işçinin talebi çoğunlukla tazminatla sınırlı kalmaz; ödenmemiş fazla çalışma ücreti de gündeme gelir. Ancak bu iki talep, 4857 ve 5510 sayılı kanunlar ile 6331 sayılı Kanun çerçevesinde farklı ispat rejimlerine ve farklı sürelere tabidir. İkisinin aynı dilekçede birleştirilmesi, ispat planının da ikiye ayrılmasını gerektirir.
İki Farklı İspat Rejimi
Kaza yönünden inceleme, olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı ve tarafların kusur oranı üzerinde yoğunlaşır; burada kurum kayıtları, olay yeri tutanağı ve iş güvenliği belgeleri belirleyicidir. Fazla mesai yönünden ise tartışma tamamen çalışma süresinin ispatına kayar. İlk grupta idari kayıtlar, ikinci grupta işyeri kayıtları ve tanık anlatımı öne çıkar.
Fazla Mesaide Kabul Gören Delil Sırası
Uygulamada delillerin ağırlığı belirli bir sırayı izler:
- İmzalı puantaj kayıtları ve giriş-çıkış sistemleri (turnike, kart, elektronik kayıt)
- Ücret bordroları: fazla mesai tahakkuku içeren ve ihtirazi kayıtsız imzalanmış bordrolar iddiayı sınırlar
- Banka ödeme kayıtları ve bordro tutarlarının karşılaştırması
- Tanık anlatımı: aynı dönemde çalışmış, çalışma düzenini bilen kişiler
Yalnızca tanığa dayanan hesaplamalarda hakkaniyet indirimi uygulanabildiği gözetilerek, yazılı kayıtların dosyaya kazandırılması için işverenden ibraz talebi baştan yapılmalıdır.
Kaza Dosyasında Kusur ve Maluliyet Zinciri
Tazminat hesabı; kusur oranı, maluliyet derecesi ve kazanç düzeyi olmak üzere üç veriye dayanır. Bu üç halkadan biri eksik kaldığında dosya bekler. Eğitim kayıtları, kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları, risk değerlendirme raporu ve varsa denetim tutanakları kusur incelemesinin çekirdeğini oluşturur. Kurumun rücu talebi ihtimali de aynı belgelere bağlıdır.
Süre Haritası: Arabuluculuk ve Zamanaşımı
İşçilik alacaklarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır; iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri ise bu şartın dışındadır. Bu ayrım kaçırıldığında dosya usulden reddedilir ve yeniden başvuru süre kaybettirir. Ayrıca fazla çalışma ücreti gibi alacaklar dönemsel nitelikleri nedeniyle daha kısa bir zamanaşımına tabidir; işten ayrılıştan yıllar sonra açılan davalarda alacağın önemli bölümü bu nedenle düşebilir.
Kapanış
İş kazası dosyalarında tedavi süreci uzadıkça hukuki takvim gözden kaçar; oysa süre, iyileşmeyi beklemez. Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır. Çalışma düzeni, işyeri büyüklüğü ve kaza sonrası düzenlenen tutanaklar sonucu değiştirebileceğinden, talepler oluşturulmadan önce dosyanın hukukçu ile birlikte planlanması gerekir.