İş hukuku dosyalarında işçinin en büyük dezavantajı, ispatı gereken olguların kayıtlarının işveren elinde olmasıdır. 4857 sayılı İş Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, 5510 sayılı Kanun ve 6331 sayılı Kanun'un kesiştiği bu alanda, fazla çalışma ve sigortalılık tartışmaları neredeyse tamamen kayıt ve tanık üzerinden yürür.
Fazla Çalışmayı Ne Gösterir?
- Puantaj kayıtları ve varsa elektronik personel devam kontrol (turnike, kart, parmak izi) verileri.
- İşyeri giriş-çıkış kayıtları, servis listeleri, vardiya çizelgeleri.
- İş e-postalarının ve kurumsal mesajlaşma kayıtlarının saat bilgileri.
- Mesai dışı yapılan işe ilişkin talimatlar, sipariş ve teslim kayıtları.
- Aynı dönemde çalışan tanıklar; tanığın kendi davasının bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilir.
Bordroda Tahakkuk Varsa Denge Değişir
Ücret bordrosunda fazla çalışma tahakkuku bulunuyor ve bordro işçi tarafından ihtirazi kayıt konulmadan imzalanmışsa, o döneme ilişkin fazla çalışma iddiasının yazılı delille ispatı beklenir; tanık anlatımı tek başına yeterli görülmez. Bu nedenle bordro imzalanırken ihtirazi kayıt düşülmesi, sonradan yürütülecek tüm ispat stratejisini etkiler. Bordrolarda tahakkuk yoksa ya da eksikse, tanık ve diğer kayıtlarla ispat yolu açık kalır. Uzun süreli ve yoğun fazla çalışma iddialarında hesaplanan tutar üzerinde hakkaniyete dayalı bir indirim uygulanabildiği de göz önünde tutulmalıdır.
SGK Ayağı: Hizmet Tespiti ve Bildirim
- Sigortalı işe giriş bildirgesi ve aylık prim hizmet belgeleri temin edilir; eksik gün ve eksik kazanç bildirimi karşılaştırılır.
- Fiilî çalışmayı gösteren banka ödeme kayıtları, işyeri kayıtları ve resmî kurum yazışmaları toplanır.
- Hizmet tespiti talebinde kanunda öngörülen hak düşürücü süre gözetilir; bu süre işçi lehine esnetilmez ve kendiliğinden dikkate alınır.
- İş kazası ve meslek hastalığı iddialarında 6331 kapsamındaki risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları ve kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları belirleyici olur.
- Kurum işlemlerine karşı yürütülecek yolun idari mi yargısal mı olduğu baştan belirlenir.
Arabuluculuk Aşamasını Boşa Harcamamak
İşçilik alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır. Son tutanağa yazılan uyuşmazlık konuları, açılacak davada talep edilebilecek kalemleri fiilen sınırlayabilir; bu nedenle tutanakta kalemler tek tek sayılmalıdır. Ayrıca arabuluculuk aşaması, karşı tarafın hangi belgeye dayandığını görmek için ucuz bir keşif imkânı sunar.
Süre Riski Nerede?
Bu dosyalarda süre riski üç yerde toplanır: feshe bağlı taleplerde başvuru süreleri, hizmet tespitindeki hak düşürücü süre ve alacak kalemlerinin kendi zamanaşımı süreleri. Üçü aynı takvimde izlenmediğinde, dava açıldığı hâlde bazı kalemlerin süre yönünden reddi ile karşılaşılır.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır; çalışma biçimi, işyerinin kayıt düzeni ve fesih şekli sonucu değiştirebilir. Belgelerinizi bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz yararınıza olacaktır.