İş güvencesi kapsamındaki bir işçinin işe iade talebinde tartışma, çoğu zaman feshin yapılıp yapılmadığı değil, gerekçesinin geçerli olup olmadığıdır. 4857 sayılı İş Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile 5510 ve 6331 sayılı kanunlar ekseninde, ispat yükünün dağılımı ve süre yönetimi aşağıda ele alınıyor.
İspat yükü işverendedir; ama tamamı değil
Geçerli bir fesih sebebinin varlığını ispat yükü işverene aittir. Buna karşılık işçi, feshin bildirilenden başka bir sebebe dayandığını iddia ediyorsa bu iddiasını kanıtlamakla yükümlüdür. Uygulamada belirleyici olan nokta budur: sendikal faaliyet, şikâyet sonrası misilleme ya da kişisel husumet iddiası ileri sürülüyorsa, iddiayı destekleyen yazışma, tanık ve zamanlama karşılaştırması dosyaya konmalıdır.
Fesih bildirimi metnine bakın
- Sebebin açık ve yazılı olarak gösterilip gösterilmediği
- Bildirimde yer alan sebebin sonradan değiştirilip değiştirilmediği
- Performansa dayalı fesihlerde ölçütlerin önceden bildirilip bildirilmediği
- Savunma alınmasını gerektiren hâllerde savunma prosedürünün işletilip işletilmediği
Bildirimde gösterilmeyen bir sebep yargılama sırasında ilk kez ileri sürüldüğünde, işverenin ispat pozisyonu belirgin biçimde zayıflar.
Ekonomik gerekçeli fesihte aranan tutarlılık
İşletmesel karara dayanan fesihlerde tutarlılık denetimi yapılır. Aynı dönemde aynı pozisyona yeni işçi alınması, fazla mesainin sürmesi ya da fesihten kısa süre sonra kadronun yeniden açılması, gerekçenin gerçekliğini tartışmalı hâle getirir. İşçi tarafında bu noktada; ilan siteleri, sosyal medya duyuruları ve iş yerindeki değişimi gösteren tanık beyanları en kullanışlı delillerdir. İşveren tarafında ise küçülme kararının belgelendirilmesi ve feshin son çare olduğunun gösterilmesi beklenir.
Süre zinciri: bir halka kopunca hepsi kopar
- Fesih bildiriminin tebliğ tarihi kayda geçirilir; süre bu andan işler.
- Dava açılmadan önce arabulucuya başvuru zorunludur ve bu başvurunun kanunda öngörülen kısa süre içinde yapılması gerekir.
- Anlaşmazlıkla sonuçlanan son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren dava için tanınan süre ayrıca işler.
- Lehe karar kesinleştikten sonra işe başlatılma talebinin de kendi süresi vardır; bu talep süresinde yapılmazsa fesih geçerli hâle gelir.
Bu zincirdeki en sık atlanan halka sonuncusudur: dava kazanılmış olsa bile, başvuru süresinin kaçırılması sonucu tersine çevirir.
Delil klasörünü kurmak
Bordrolar, puantaj ve giriş çıkış kayıtları, e-posta ve kurumsal mesajlaşma dökümleri, uyarı ve savunma yazıları ile varsa iş sağlığı ve güvenliği kayıtları tek dosyada toplanmalıdır. Bu belgelerin birçoğu işveren nezdinde bulunduğundan, dava dilekçesinde delil olarak açıkça istenmelidir.
İş uyuşmazlıklarında süreler kısa, sonuçlar ise kalıcıdır. Buradaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır; iş yerinin ölçeği ve feshin dayanağı değerlendirmeyi değiştireceğinden, fesih bildirimini aldıktan hemen sonra hukuki görüş almak yerinde olur.