İş sözleşmesi sona erdikten sonra kıdem, ihbar, fazla mesai, yıllık izin ve ücret alacakları için yürütülecek sürecin ilk kritik eşiği mahkeme değil, arabuluculuk masasıdır. 7036 sayılı Kanun, işçi ve işveren arasındaki alacak ve tazminat uyuşmazlıklarında arabulucuya başvurmayı dava şartı hâline getirmiştir. Bu şart atlandığında dava, esası hiç incelenmeden usulden reddedilir.
Feshin Türü Süreyi Belirler
Alacak talepleri ile işe iade talebi aynı takvimde ilerlemez. Feshin geçersizliği iddiası bakımından 4857 ve 7036 sayılı Kanunlar, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık bir başvuru penceresi öngörür. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesine gidilmesi gerekir. Buna karşılık kıdem ve ihbar tazminatı gibi alacaklar için beş yıllık zamanaşımı süresi işler. İki takvimi karıştırmak, işe iade hakkının sessizce düşmesine yol açar.
Başvurudan Önce Toplanacak Belgeler
- Fesih bildiriminin aslı ve tebliğ tarihini gösteren evrak
- SGK hizmet dökümü ile işe giriş ve çıkış bildirgeleri
- Banka hesap hareketleri ve varsa elden ödeme kayıtları
- Puantaj, giriş çıkış turnike kaydı, servis listesi, çalışma çizelgesi
- Yıllık izin defteri ve imzalı izin talep formları
Fazla mesai iddiasında yazılı kayıt yoksa tanık beyanı öne çıkar; ancak husumetli tanık ile aynı dönemde çalışmamış tanık arasındaki fark, hesap raporunu doğrudan etkiler. Tanık listesi hazırlanırken kişilerin çalışma dönemleri işçinin dönemiyle örtüştürülmelidir.
Arabuluculuk Tutanağı Nasıl Yazılmalı?
Anlaşma tutanağı ilam niteliğindedir; bu nedenle içeriği sonradan tartışılamayacak ölçüde bağlayıcıdır. Tutanakta hangi alacak kalemleri için anlaşıldığı tek tek yazılmadığında, genel bir ibra ifadesi henüz gündeme gelmemiş kalemleri de kapsayacak biçimde yorumlanabilir. Anlaşmazlık hâlinde ise son tutanakta uyuşmazlık konusu alacakların açıkça sayılması, sonraki dava dilekçesiyle uyum bakımından önem taşır.
6331 Kapsamındaki Dosyalarda Ek Boyut
İş kazası veya meslek hastalığı bulunan dosyalarda tablo değişir. Maddi ve manevi tazminat talepleri bakımından 6331 sayılı Kanundan doğan işveren yükümlülükleri, kusur oranının belirlenmesinde belirleyici olur. 5510 sayılı Kanun kapsamında Kurumun rücu alacağı ve gelir bağlanması ise ayrı bir süreç yürütür; bu dosyalar arabuluculuk şartına tabi olmadığından takvim baştan farklı kurulmalıdır.
Kaybedilen Hakkın Geri Kazanılamadığı Nokta
İşe iade penceresi kapandıktan sonra aynı sonucu doğuran alternatif bir yol bulunmaz; talep yalnızca alacak davasına dönüşür. Bu nedenle fesih bildirimi eline geçen çalışanın ilk yapması gereken, dava dosyası kurmak değil, tebliğ tarihini yazıp geriye kalan günleri saymaktır.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır. Çalışma biçimi, fesih gerekçesi ve belgelerin durumu her dosyada farklı sonuç doğurabileceğinden, süre henüz işlerken bir hukukçuyla görüşülmesinde yarar vardır.