Bir iş kazasının ardından açılan dosyada çoğu zaman iki farklı talep bir araya gelir: kazadan doğan maddi ve manevi tazminat ile ödenmemiş işçilik alacakları. Bunların ispat yöntemi de, başvuru usulü de birbirinden ayrıdır. 4857, 6331, 5510 ve 7036 sayılı düzenlemelerin birlikte işlediği bu alanda fazla mesai iddiası, kayıt düzeninin en çok tartışıldığı başlıktır.
İki Talep, İki Ayrı Usul
İşçilik alacaklarına ilişkin taleplerde arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Buna karşılık iş kazasından veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara bağlı rücu talepleri bu zorunluluğun dışında tutulmuştur. İki talebin aynı anda ileri sürüleceği dosyalarda bu ayrım gözden kaçarsa, alacak kalemleri dava şartı yokluğundan reddedilirken tazminat kısmı yürümeye devam eder ve süreç ikiye bölünür.
Fazla Mesaide Delil Hiyerarşisi
Fazla çalışmanın ispatında öncelik, işyerinde tutulan kayıtlardadır. Giriş çıkış sistemleri, puantaj cetvelleri, vardiya çizelgeleri ve üretim raporları ilk sırada gelir. Ücret bordrosunda fazla çalışma tahakkuku bulunuyor ve bordro itirazsız imzalanmışsa, aksinin ileri sürülmesi bakımından daha güçlü delil aranır. Kayıt bulunmayan dönemler için tanık anlatımına başvurulabilir; ancak tanığın çalışma dönemi ile iddia edilen dönemin örtüşmesi ve anlatımın işin niteliğiyle tutarlı olması beklenir. Hesaplanan sürelerde ara dinlenme düşülür, uzun dönemler bakımından hakkaniyete dayalı bir indirim uygulanabilir.
Kaza Tarafında Toplanacak Belgeler
- İş kazası bildirimi ve kolluk tutanakları
- Sosyal güvenlik kurumu inceleme dosyası
- Risk değerlendirmesi, iş sağlığı ve güvenliği eğitim kayıtları
- Kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları
- Hastane kayıtları ve maluliyet oranına ilişkin raporlar
Kusur dağılımı bu belgeler üzerinden yapılacak inceleme ile belirlenir. İşverenin önleyici yükümlülüklerini yerine getirdiğini gösteren kayıtların bulunup bulunmadığı, tazminat hesabının temelini oluşturur.
Doğru Kapıyı Bulmak
Uyuşmazlık iş mahkemesinin görev alanındadır. Sosyal güvenlik uygulamalarına ilişkin bazı işlemler için ise önce kuruma başvuru yapılması gerekir; bu adım atlanarak doğrudan dava açıldığında dosya esasa girilmeden geri döner. Yer bakımından yetkide işverenin ya da işin yapıldığı yerin esas alınması mümkün olduğundan, tanıkların ve kayıtların bulunduğu yer dikkate alınarak seçim yapılması yargılamayı hızlandırır.
Başvuru Öncesi Kontrol Listesi
- Talepler, arabuluculuk kapsamına girenler ve girmeyenler olarak ayrılır.
- Çalışma dönemi, sigortalılık kayıtlarıyla ay ay eşleştirilir.
- Fazla çalışma iddiası haftalık şema hâline getirilir.
- Kaza dosyasındaki belgeler kusur ve maluliyet başlıkları altında toplanır.
- Zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin işleyip işlemediği kontrol edilir.
Burada yer alan bilgiler genel niteliktedir. İş kazası dosyalarında maluliyet oranı ve kusur dağılımı sonucu doğrudan etkilediğinden, sürecin başında hukuki destek alınması gecikmeden doğan kayıpları önler.