İş hukuku dosyalarında arabuluculuğun dava şartı olması artık yerleşmiş bir bilgi. Ancak bu kural her uyuşmazlık için geçerli değildir ve kapsam dışında kalan bir talep için yapılan arabuluculuk başvurusu, hem zaman hem de sıra bakımından karışıklık yaratır. Asıl risk, kurumun taraf olduğu dosyalarda yanlış sırayla hareket etmektir.
Her Uyuşmazlık Arabuluculuğa Tabi Değil
7036 sayılı Kanun, kanuna veya sözleşmeye dayanan işçi ve işveren alacakları ile işe iade talepleri bakımından arabulucuya başvurmayı dava şartı hâline getirmiştir. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara bağlı rücu talepleri bu kapsamın dışında tutulmuştur. Kurumun taraf olduğu hizmet tespiti gibi uyuşmazlıklar da niteliği gereği tarafların serbestçe tasarruf edebileceği bir alan değildir.
Kurumla Yaşanan Uyuşmazlıkta İdari Aşama
5510 sayılı Kanun kapsamındaki pek çok işlemde, yargı yoluna gitmeden önce kurum bünyesinde tamamlanması gereken bir itiraz aşaması bulunur. Bu aşama atlandığında dosya esasa girilmeden kapanabilir ve yeniden başvuru için tanınan süre çoktan işlemeye başlamış olur. Bu nedenle tebliğ edilen her kurum yazısında, itirazın hangi birime ve hangi süre içinde yapılacağı ilk okumada tespit edilmelidir.
Hizmet Tespitinde Delil Düzeni
- Aynı dönemde aynı iş yerinde çalışan ve kayıtları bulunan tanıkların listesi
- Ücret ödemelerini gösteren banka kayıtları
- İş yeri giriş çıkış, servis veya yemek kayıtları gibi yan belgeler
- İş sağlığı ve güvenliği kapsamında 6331 uyarınca tutulan eğitim ve muayene kayıtları
- Kuruma verilen bildirgelerdeki dönem boşluklarının tablo hâline getirilmesi
Yanlış Sıra İzlemenin Sonucu
Kapsam dışındaki bir talep için arabuluculuğa başvurmak dosyayı geçersiz kılmaz, ancak beklemeye yol açar. Asıl ağır sonuç, dava şartı kapsamındaki bir alacak talebi için arabulucuya gidilmeden doğrudan dava açılmasıdır; bu durumda dava usulden reddedilir ve 4857 kapsamındaki bazı taleplerde kısa süreler nedeniyle telafi imkânı daralır. Talebin türü belirlenmeden atılan ilk adım, sonraki tüm takvimi bozar.
Başvuru Sırasını Kurmak
- Talep kalemleri alacak, tazminat ve tespit olarak ayrıştırılır.
- Her kalem için dava şartı kapsamına girip girmediği işaretlenir.
- Kurum işlemi varsa idari itiraz aşaması önce tamamlanır.
- Arabuluculuk gereken kalemler için başvuru yapılır ve son tutanak saklanır.
- Dava dilekçesinde her talebin dayanağı ayrı ayrı gösterilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Çalışma ilişkisinin biçimi ve talep edilen kalemler süreci değiştirebileceğinden, başvuru yapılmadan önce dosyaya özgü hukuki görüş alınması önerilir.