İş sözleşmesi sona erdiğinde kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla çalışma ve yıllık izin alacakları çoğu zaman birlikte talep edilir. Bu taleplerde iki ayrı hata sık görülür: hesabın eksik girdilerle yapılması ve başvurunun yanlış sıraya ya da yanlış muhataba yöneltilmesi. 4857 ve 7036 sayılı kanunlar ile 5510 ve 6331 sayılı düzenlemelerin kesiştiği dosyalarda bu ayrımlar sonucu doğrudan etkiler.
Önce arabuluculuk, sonra dava
İşçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat talepleri ile işe iade istemi bakımından arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu adım atlanarak açılan dava usulden reddedilir. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemleri bu zorunluluğun dışında tutulmuştur. Talepler tek dilekçede toplanacaksa hangi kalemin hangi rejime tabi olduğu baştan ayrıştırılmalıdır.
Kıdem hesabının girdileri
Kıdem tazminatı çıplak ücret üzerinden değil, sürekli nitelikteki ek menfaatlerin eklendiği giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır. Hesabı değiştiren başlıca kalemler şunlardır:
- Yol ve yemek yardımı ile düzenli ödenen ikramiye ve primler
- Sürekli nitelikte olmayan, arızi ödemelerin ayrıştırılması
- Aralıklı çalışmalarda hizmet sürelerinin birleştirilip birleştirilemeyeceği
- Aynı işverene bağlı işyeri değişikliklerinde kıdemin devri
- Kıdem tazminatı tavanının ilgili dönem itibarıyla uygulanması
Fesih anını belgeleyen kayıtlar
Kıdem tazminatına hak kazanılıp kazanılmadığı, feshin kim tarafından ve hangi gerekçeyle yapıldığına bağlıdır. Bu nedenle istifa dilekçesi, fesih bildirimi, tutanaklar ve devamsızlık kayıtları hesaptan önce incelenmelidir. İşçinin haklı nedenle feshi söz konusuysa, fesih iradesinin gerekçesiyle birlikte ve süresinde ortaya konması gerekir. Sözlü olarak sona eren ilişkilerde tanık beyanı ile banka kayıtlarının birlikte okunması önem taşır.
Muhatap kim: işveren, alt işveren, SGK
Alt işveren uygulamasının bulunduğu işyerlerinde talebin yalnızca birine yöneltilmesi, tahsil aşamasında sorun çıkarır. Asıl işveren ile alt işverenin birlikte hasım gösterilip gösterilmeyeceği, işin niteliğine ve sözleşme yapısına göre değerlendirilir. Sigortalılık süresi veya prime esas kazancın tespitine ilişkin talepler ise farklı bir davadır ve 5510 kapsamında Kurumun da taraf olmasını gerektirir. Bu iki davanın birbirine karıştırılması, mercie ilişkin en sık rastlanan hatadır.
Hesap raporuna hazırlık
Dosyada bilirkişi hesabı yapılacağından, bordrolar, banka hesap dökümleri, puantaj kayıtları ve giriş çıkış verileri dönemsel olarak düzenlenmiş biçimde sunulmalıdır. İhtirazi kayıt konulmadan imzalanmış bordroların ödeme belgesi olarak değerlendirilebileceği dikkate alınmalıdır.
Bu metin genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Çalışma süresi, ücret yapısı ve fesih biçimi her dosyada farklı olduğundan, arabuluculuk görüşmesi öncesinde hesabın ve taleplerin hukuki destekle gözden geçirilmesi faydalı olur.