İşe iade uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen şey, feshin haklı görünüp görünmemesinden çok, feshin geçerli bir sebebe dayandığının belgeyle gösterilip gösterilemediğidir. 4857 sayılı İş Kanunu sisteminde geçerli sebebi ispat yükü kural olarak işverendedir; buna karşılık işçi, ileri sürdüğü farklı bir fesih sebebini iddia ediyorsa onu ispatla yükümlüdür. Bu denge, delil hazırlığının hem başvuru hem dava aşamasında ayrı ayrı planlanmasını gerektirir.
Zamanla Yarışan İlk Adım
İşe iade talebinde arabuluculuğa başvuru dava şartıdır ve fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık süre içinde yapılmalıdır. Anlaşmama hâlinde son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren yine kısa bir süre içinde iş mahkemesinde dava açılır. Bu iki süre birbirinin devamıdır; ilki kaçırıldığında ikincisi hiç doğmaz. Fesih bildiriminin tebliğ tarihi, imza kaydı veya kargo teslim belgesi üzerinden mutlaka doğrulanmalıdır.
Delil Matrisini Kimin Neyi İspatlayacağına Göre Kurmak
Dosyayı hazırlarken deliller iki sütunda toplanmalıdır:
- İşverenin göstermesi beklenenler: fesih bildirimindeki sebebin somutluğu, savunma alınıp alınmadığı, performans veya disiplin sürecine ilişkin kayıtlar, işletmesel karar iddiası varsa buna ilişkin veriler.
- İşçinin ortaya koyması beklenenler: iş sözleşmesinin türü ve süresi, kıdem, işyerinde çalışan sayısı, feshin bildirilen sebep dışında bir nedene dayandığı iddiası varsa buna ilişkin yazışma ve tanık beyanı.
Bordro, giriş çıkış kayıtları, kurumsal e-posta yazışmaları ve iç yazışma uygulamalarındaki mesajlar erken aşamada temin edilmelidir; iş ilişkisi sona erdikten sonra bu kayıtlara erişim güçleşir.
İşyeri Kayıtları ile Kurum Kayıtlarının Farkı
5510 sayılı Kanun kapsamındaki sigorta kayıtları, kıdem ve çalışma süresini göstermesi bakımından güçlü bir dayanaktır; ancak fesih sebebini göstermez. Çıkış kodunun hatalı bildirildiği iddiası, işe iade davasının konusundan ayrı bir düzeltme sürecini gerektirir. 6331 sayılı Kanun kapsamındaki eğitim ve tutanak kayıtları ise özellikle iş sağlığı gerekçesine dayanan fesihlerde belirleyici olabilir.
Yanlış Kanalın Bedeli
Uygulamada üç hata öne çıkar: işe iade talebini kurum şikâyeti üzerinden yürütmeye çalışmak, arabuluculuk başvurusunu yalnızca alacak kalemleri için yapıp iade talebini formda belirtmemek ve iş mahkemesi yerine genel mahkemede dava açmak. Başvuru formunda işe iade talebinin açıkça yer almaması, sonraki davada dava şartının yerine getirilmediği itirazına zemin hazırlar. Kurum denetimi ise idari sonuç doğurur; iade sonucunu üretmez.
Kararın Sonrasını Baştan Planlamak
İşe iade kararı kesinleştikten sonra işçinin süresi içinde işe başlama başvurusu yapması gerekir. Bu başvuru yapılmazsa kararın sağladığı korumadan yararlanılamaz. Bu nedenle dava açılırken kararın uygulanma aşamasındaki adımlar ve süreler de takvime baştan işlenmelidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenin türü, işyerinin durumu ve fesih gerekçesi dosyanın seyrini değiştirebileceğinden, süre başlamadan önce belgelerin bir hukukçuyla birlikte gözden geçirilmesi yerinde olur.