İş ilişkisinden doğan alacaklarda arabulucuya başvurmadan dava açılamayacağı yaygın olarak bilinir. Uyuşmazlığın karşı tarafı Sosyal Güvenlik Kurumu olduğunda aynı refleksle hareket etmek ise dosyayı daha ilk adımda usulden kaybettirebilir. Bu rehber, SGK kaynaklı uyuşmazlıklarda arabuluculuk şartının nerede bittiğini ve doğru mercii bulmanın yöntemini ele alıyor.
Arabuluculuk Şartı Nerede Biter, Kuruma Başvuru Nerede Başlar
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, işçi ve işveren alacakları ile işe iade talebi bakımından arabuluculuğu dava şartı hâline getirmiştir. Bu şartın dayanağı taraflar arasındaki iş sözleşmesi ilişkisidir. Muhatabın Kurum olduğu hizmet tespiti, sigortalılık başlangıcı, prim borcu, aylık bağlanması ve gelir hesabı gibi taleplerde ise devreye farklı bir ön şart girer: aynı Kanun, Kurumun taraf olduğu davalarda dava açılmadan önce Kuruma başvuru yapılmasını aramaktadır. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri de arabuluculuk kapsamı dışında bırakılmıştır.
Görev: İş Mahkemesi ile İdari Yargı Arasındaki Çizgi
Sigortalılık statüsü, prim, hizmet süresi ve aylık gibi 5510 sayılı Kanundan doğan uyuşmazlıklar iş mahkemesinde görülür. Buna karşılık Kurumun kamu gücüne dayanan bazı idari işlemleri ile idari para cezalarına ilişkin süreçler farklı bir yargı koluna ait olabilir. Dilekçeyi yazmadan önce şu soruya net cevap vermek gerekir: talep, sigortalılık ilişkisinin varlığına ve kapsamına mı, yoksa idari bir işlemin hukuka uygunluğuna mı yöneliktir? Bu ayrım yapılmadan açılan dava, esasa hiç girilmeden görev yönünden reddedilebilir.
Yetkili Mahkemenin Tespiti
Kurumun taraf olduğu davalarda yetki, Kurumun ilgili biriminin bulunduğu yer ile davacının yerleşim yeri arasında değerlendirilir. İşveren aleyhine açılan davalarda ise işin yapıldığı yer mahkemesi ayrıca gündeme gelir. Birden fazla il ile bağlantılı çalışma geçmişlerinde, hangi ünitenin işlem tesis ettiği dosyanın yetkisini doğrudan etkiler; bu nedenle Kurum yazışmalarındaki birim adı ve adres bilgisi baştan not edilmelidir.
Yanlış Mercie Başvurunun Somut Bedeli
- Arabuluculuk kapsamında olmayan bir talep için tutanak beklerken, Kuruma başvuru şartının hiç yerine getirilmemesi
- Görevsizlik veya yetkisizlik kararı sonrası dosyanın gönderilmesi için öngörülen kısa süreye dikkat edilmemesi
- Aynı olay için hem idari hem adli yargıda paralel süreç yürütülmesi ve delil bütünlüğünün dağılması
- Kurumun ret yazısındaki tarihin kaçırılması nedeniyle dava açma imkânının daralması
Dilekçe Öncesi Kontrol Sırası
- Talebin muhatabı işveren mi Kurum mu, açıkça belirlenir.
- Kuruma başvuru yapıldığına ve cevaba dair belge dosyaya konur.
- Hizmet dökümü, işyeri sicil bilgisi ve varsa müfettiş raporu birlikte okunur.
- Görev ve yetki gerekçesi dilekçenin ilk paragrafında açıkça yazılır.
- Husumetin işverene de yöneltilmesi gereken hâller ayrıca değerlendirilir.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her dosyanın kendi belge düzeni farklı sonuç doğurabilir. Sigortalılık geçmişi karmaşık olan uyuşmazlıklarda, başvuru yapılmadan önce bir hukukçuyla dosyanın gözden geçirilmesi yerinde olur.