Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dosyanın kaderi çoğu zaman iddianın gücünden önce iki soruyla belirlenir: hangi yargı yolu ve hangi süre? 4857, 7036, 5510 ve 6331 çerçevesinde aynı olay, tarafına ve konusuna göre iş mahkemesinin ya da idari yargının önüne gidebilir. Bu rehber, bu ayrımı ve bir aylık sürenin nasıl korunacağını konu alıyor.
İş Mahkemesi mi, İdari Yargı mı?
- Sigortalılık ve hizmet tespiti: çalışmanın varlığı, süresi ve niteliğine ilişkin uyuşmazlıklar iş mahkemesinin alanındadır.
- İşveren-işçi ilişkisinden doğan alacaklar: kıdem, ihbar, fazla çalışma gibi talepler de iş mahkemesinde görülür.
- Kurumun idari yaptırım kararları: önce Kuruma itiraz edilir; sonuç alınamazsa idari yargıya gidilir.
- İş kazası ve meslek hastalığı kaynaklı tazminat: talebin yöneltildiği tarafa göre değerlendirilir ve yargı yolu buna göre belirlenir.
Bu ayrımı gözden kaçırmak, davanın esasına hiç girilmeden yargı yolu bakımından reddine yol açar; bu arada süreler işlemeye devam eder.
Dava Şartları: Kuruma Başvuru ve Arabuluculuk
Kurumla arasındaki uyuşmazlıklarda kural olarak önce Kuruma başvurulması gerekir; bu adım atlanırsa dava, dava şartı yokluğundan reddedilir. Arabuluculuk bakımından ise ayrım şudur: kanuna veya iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacakları ile işe iade talepleri için arabuluculuk dava şartıdır; buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara bağlı rücu talepleri bu kapsamın dışındadır. Kapsam yanlış değerlendirildiğinde ya gereksiz bekleme ya da dava şartı eksikliği doğar.
Bir Aylık Süre: İşe İade Sürecinin Kilit Noktası
- Fesih bildiriminin tebliğ tarihi belgeyle sabitlenir.
- Bu tarihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur; başvuru tarihi kayda geçirilir.
- Anlaşamama tutanağı düzenlendiği tarih ayrıca not edilir.
- Tutanaktan sonra dava açmak için kanunda öngörülen kısa süre takvime işlenir.
- Aynı dosyada ihbar ve kıdem talepleri için ayrı bir zamanaşımı takibi kurulur.
Uygulamada en sık görülen kayıp, feshin sözlü yapıldığı hâllerde tarihin belirsiz kalmasıdır. Bu durumda işten çıkış bildirgesi, bordro ve kurum kayıtları tarihi belirlemede kullanılır.
Hizmet Tespiti Dosyalarında Delil ve Taraf Düzeni
Hizmet tespiti davalarında Kurumun sürece dahil edilmesi zorunludur; bu yapılmadığında karar sonuç doğurmaz. Delil düzeni bakımından ise işyeri kayıtları, bordrolar, müfettiş raporları ve aynı dönemde çalışan komşu işyeri tanıkları belirleyicidir. Yalnızca tanık beyanına dayanan dosyalarda, tanıkların aynı dönemde ve aynı çevrede çalıştığının kayıtla desteklenmesi gerekir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; çalışmanın niteliği, feshin biçimi ve talebin türü hem yargı yolunu hem süreyi değiştirebilir. Fesih ya da kurum bildirimi elinize ulaştığında, süre işlemeye başladığı için vakit kaybetmeden değerlendirme alınması önerilir.