İşçilik alacağı dosyalarında emeğin karşılığı tartışmasız olsa bile, dava yanlış kapıdan girildiğinde aylar kaybedilir. 4857 ve 7036 sayılı kanunların çizdiği düzende önce arabuluculuk basamağı, sonra görev, ardından yetki gelir. Bu üçlü sıra doğru kurulduğunda ispat tartışması gerçekten esasa taşınır.
Arabuluculuk Basamağı Atlanırsa
İşçi alacağı ve işe iade taleplerinde arabulucuya başvuru, davadan önce tamamlanması gereken bir dava şartıdır. Anlaşmazlıkla sonuçlanan son tutanağın aslı ya da onaylı örneği dava dilekçesine eklenmezse mahkeme, esasa girmeden davayı usulden reddeder. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri ile bunlara ilişkin rücu istemleri ise bu zorunluluğun dışındadır; bu ayrımın karıştırılması gereksiz bekleme süresi doğurur.
Görev: Her Ücret Uyuşmazlığı İş Mahkemesine Gitmez
Belirleyici olan, taraflar arasındaki ilişkinin bağımlılık unsuru taşıyan bir hizmet ilişkisi olup olmadığıdır. Vekâlet ya da eser sözleşmesi görünümündeki ilişkilerde uyuşmazlık genel mahkemelere, şirket yöneticiliği ya da ortaklık sıfatından doğan taleplerde ise ticari yargıya kayabilir. İş mahkemesi kurulmamış yerlerde davalar, asliye hukuk mahkemesince iş mahkemesi sıfatıyla görülür; bu, görev kuralının istisnası değil uygulama biçimidir.
Yetki Kuralı Sözleşmeyle Değiştirilemez
İş uyuşmazlıklarında yetki, davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesine bağlanmıştır ve bu kural kesindir. Hizmet sözleşmesine konulan aksi yöndeki yetki maddeleri sonuç doğurmaz. Birden çok şantiyede ya da şubede çalışmış işçide, son fiilen çalışılan yerin kayıtlarla belgelenmesi yetki itirazını baştan karşılar.
İspat Yükü Nasıl Dağılır?
Merci doğru seçildikten sonra dosyanın kaderini belirleyen şey delil düzenidir:
- Ücretin miktarı çekişmeliyse banka hesap hareketleri, imzalı bordrolar ve emsal ücret araştırması birlikte sunulur.
- İhtirazi kayıt konulmadan imzalanan bordrolar, o döneme ilişkin talepleri zayıflatır; kayıt konulduysa bu şerhin okunaklı örneği dosyaya eklenmelidir.
- Fazla çalışma ve hafta tatili iddiası, giriş çıkış kayıtları, puantaj, nöbet çizelgeleri ve tanık beyanının birbirini doğrulamasıyla güçlenir.
- Fesih iradesinin kim tarafından ve hangi tarihte ortaya konduğu, ihtarname ve tebligat kayıtlarıyla sabitlenir.
Sürelerin Takibi
Kıdem ve ihbar tazminatı ile diğer alacaklar bakımından zamanaşımı süreleri aynı değildir. Arabuluculuk sürecinin zamanaşımına etkisi de hesaba katılmalı, başvuru ve son tutanak tarihleri tek bir takvimde tutulmalıdır. Fesihten sonra uzun süre beklenen dosyalarda, en riskli kalem hangisiyse dilekçe düzeni ona göre kurulur.
Yukarıdaki başlıklar yol gösterici bir çerçeve sunar; çalışma biçimi, işyeri kayıtlarının durumu ve fesih gerekçesi sonucu değiştirebilir. Somut dosyada adım atmadan önce belgelerin bir hukukçuyla birlikte gözden geçirilmesi önerilir.