İş uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk yerleşik bir uygulama hâline gelince, iş kazasından doğan talepler için de her durumda arabulucuya başvurulması gerektiği yönünde yaygın bir kanı oluştu. Oysa 7036 sayılı Kanun bu konuda açık bir istisna öngörür. Yanlış varsayımla hareket etmek, hem gereksiz zaman kaybına hem de bazı dosyalarda usulden ret sonucuna yol açar. Bu rehber, iş kazası dosyasında yol ayrımını netleştirir.
İstisnayı Doğru Okumak
İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları, dava şartı olarak arabuluculuk kapsamı dışında tutulmuştur. Buna karşılık aynı işçinin kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla çalışma ve ücret alacağı gibi talepleri kapsam içindedir. Bir dilekçede her iki grup talep birlikte ileri sürülüyorsa, kapsam içindeki kalemler için arabuluculuk aşamasının tamamlanmış olması gerekir; bu ayrım yapılmadığında dosya kısmen usulden reddedilebilir.
Kurumsal Süreçlerin Sırası
- Kazanın işveren tarafından kanuni süresinde SGK'ya bildirilip bildirilmediği tespit edilir; 5510 ve 6331 kapsamındaki yükümlülükler ayrı ayrı değerlendirilir.
- Kolluk ve savcılık tarafından yürütülen soruşturmadaki bilirkişi raporlarına ve olay yeri tespitlerine erişim sağlanır.
- İş müfettişi raporu ve kusur dağılımına ilişkin tespitler dosyaya kazandırılır.
- Sürekli iş göremezlik oranına ilişkin kurum kararı ve buna karşı itiraz yolu takvime bağlanır.
- Kurumca bağlanan gelirin, hesaplanacak tazminattan mahsup rejimi baştan öngörülür.
Zamanaşımı ve Husumet Denetimi
İş kazasından doğan tazminat taleplerinde zamanaşımı, olayın niteliğine göre farklı değerlendirilebilir; fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımının uygulanması gündeme gelir. Husumet yönünden ise asıl işveren ile alt işveren arasındaki ilişki, geçici iş ilişkisi ve üçüncü kişinin kusuru ayrı ayrı incelenmelidir. Yalnızca alt işverene yöneltilen dava, tahsil kabiliyeti bakımından sonuçsuz kalabilir. Ölümle sonuçlanan olaylarda destekten yoksun kalma tazminatı talep edenlerin belirlenmesi de ayrı bir teknik konudur.
Rapor ve Hesaplama Aşamasına Hazırlık
Tazminat miktarı kusur oranı, iş göremezlik derecesi ve gelir verileri üzerinden hesaplandığından, bu üç başlığa ilişkin belgeler dava açılmadan önce toplanmalıdır. Kusur raporuna itiraz edilecekse, itirazın genel ifadelerle değil raporda tartışılmayan somut güvenlik önlemine dayandırılması gerekir. Eğitim kayıtları, kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları ve risk değerlendirme belgeleri bu itirazın omurgasını oluşturur.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; kazanın oluş biçimi, taraflar arasındaki sözleşme yapısı ve kurum kararları izlenecek yolu değiştirebilir. Talep kalemlerini ayırmadan önce dosyanıza özgü hukuki destek almanız yerinde olacaktır.