İşçilik alacağı dosyalarında sonucu belirleyen iki şey vardır: hesabın hangi ücret üzerinden yapıldığı ve talebin doğru usul kanalına sokulup sokulmadığı. 7036 sayılı Kanun ile işçilik alacaklarında arabuluculuk dava şartı hâline getirildiğinden, doğrudan mahkemeye açılan dava usulden reddedilir. Aşağıdaki kontrol listesi hem hesap hem de merci yönünden dosyayı başvurudan önce sağlamlaştırmayı amaçlar.
Kıdem Hesabının Dayanağını Sabitleyin
Kıdem tazminatı çıplak ücret üzerinden değil; süreklilik gösteren para ve para ile ölçülebilir menfaatlerin eklendiği giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır. Yol, yemek, ikramiye ve düzenli ödenen primler bu kapsamda değerlendirilir. Hesabın tartışmasız hâle gelmesi için şu belgeler bir araya getirilmelidir:
- Hizmet dökümü ile işe giriş ve çıkış bildirgeleri (5510 kapsamındaki kayıtlar)
- Bordrolar ve banka ödeme kayıtları; bordroda imza ve ihtirazi kayıt durumu
- Yan menfaatlere ilişkin işyeri uygulamasını gösteren belgeler
- Fesih bildirimi, ihtarname ve varsa tutanaklar
Feshin Niteliği Talep Listesini Değiştirir
İşçinin haklı nedenle feshi ile işverenin haklı nedene dayanmayan feshi, talep edilebilecek kalemleri farklılaştırır. İşçi kendi haklı nedeniyle fesih yapmışsa kıdem tazminatı gündeme gelirken ihbar tazminatı talep edilemez. Fesih gerekçesinin yazılı olarak ortaya konması, sonraki aşamada iddia değiştirme tartışmasını önler. 6331 kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin ihlali de haklı fesih değerlendirmesinde ele alınabilir.
Arabuluculuk Aşamasının Yönetimi
- Başvuru, 7036 sayılı Kanunda gösterilen yetkili arabuluculuk bürosuna yapılır; yetkisiz büroya yapılan başvuru itiraza açıktır.
- Karşı taraf bilgileri, işverenin ticaret unvanı ve varsa alt işveren ilişkisi doğru gösterilir.
- Talep kalemleri toplu değil, kalem kalem ve rakamlı biçimde bildirilir.
- Anlaşamama tutanağı alınmadan dava açılmaz; tutanağın aslı dava dilekçesine eklenir.
- İşe iade talebi varsa fesih bildirimi sonrası öngörülen kısa başvuru süresi ayrıca takip edilir.
Yanlış Merci ve Yanlış Muhatap Riski
Uyuşmazlığın iş mahkemesinde mi görüleceği, yoksa sosyal güvenlik işlemlerine mi dayandığı ayrımı önemlidir; hizmet tespiti gibi taleplerde kurumun davaya dâhil edilmesi gerekir. Asıl işveren ile alt işveren ilişkisinde talebin yalnızca alt işverene yöneltilmesi, tahsil aşamasında sonuçsuz kalabilir. Yetki bakımından ise işverenin yerleşim yeri ile işin görüldüğü yer birlikte değerlendirilmelidir.
Zamanaşımı Takvimi
Kıdem ve ihbar tazminatı ile ücret ve fazla çalışma alacaklarında zamanaşımı süreleri farklıdır ve kural olarak fesih tarihine göre işler. Fazla çalışma iddiasında ispat yükü işçidedir; puantaj, giriş çıkış kayıtları ve tanık beyanı birlikte kullanılır. İşveren tarafından tutulan kayıtların dosyaya getirtilmesi talebi dilekçede açıkça yer almalıdır.
Bu içerik genel bilgi paylaşımıdır; ücret yapısı, fesih gerekçesi ve çalışma süresi hesabı dosyadan dosyaya değişir. Talep listesini kesinleştirmeden önce belgelerin bir hukukçu tarafından incelenmesinde yarar vardır.