Mobbing iddiasıyla işten ayrılan bir çalışanın dosyası iki ayrı katmandan oluşur: psikolojik tacizin ispatı ve buna bağlı olarak kıdem ile diğer alacakların hesaplanması. Bu iki katman farklı mercilere gider ve karıştırıldığında dosya, esasına hiç girilmeden usulden kapanabilir. Aşağıdaki kontrol listesi tam olarak bu ayrımı korumak için kurgulanmıştır.
Önce hangi talebi kime yönelttiğinizi ayırın
- İşverene karşı parasal talepler (kıdem, ihbar, fazla çalışma, yıllık izin): iş mahkemesinin alanı, ancak 7036 sayılı Kanun gereği dava açılmadan önce arabuluculuk süreci işletilmelidir.
- Sigortalılık ve prim uyuşmazlıkları: 5510 ekseninde kuruma yönelen ayrı bir hat; her talep aynı dilekçeye sığmaz.
- İş sağlığı ve güvenliği ile çalışma koşullarına ilişkin şikâyet: 6331 kapsamında idari denetim mekanizması, tazminat davasının yerine geçmez.
- Suç oluşturan davranışlar (hakaret, tehdit gibi): savcılığa yapılan şikâyetin sonucu, iş davasının kaderini kendiliğinden belirlemez.
Arabuluculuk aşamasının atlanması
Parasal alacak talepleri için arabuluculuğa başvurmadan doğrudan dava açılırsa, dava usulden reddedilir. Uygulamada asıl sorun bundan sonra başlar: arabuluculuk tutanağında talep kalemleri eksik yazılmışsa, sonraki davada o kalemler için dava şartının yerine getirilmediği tartışması doğar. Bu nedenle başvuru formuna kıdem, ihbar, fazla çalışma, izin, ikramiye gibi kalemlerin her biri ayrı ayrı ve fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak yazılmalıdır.
Mobbing ispatı için delil matrisi
- Olayları tarih sırasına dizen bir kronoloji tablosu hazırlayın; her satırda tarih, olay, tanık ve belge sütunu bulunsun.
- Görev değişikliği, oda taşınması, yetki daraltılması gibi işlemlerin yazılı izlerini toplayın.
- Yazışmaları bağlamıyla birlikte saklayın; tek bir mesajın ekran görüntüsü çoğu zaman yeterli görülmez.
- Sağlık kuruluşu kayıtları varsa, tarihlerinin olay kronolojisiyle örtüşmesine dikkat edin.
- Tanık listesini görev ve dönem bilgisiyle birlikte hazırlayın; kulaktan duyma beyanların ispat gücü sınırlıdır.
Kıdem hesabını sonradan tartışmalı hâle getiren kalemler
Kıdem tazminatına esas ücretin belirlenmesinde giydirilmiş ücret tartışması sık yaşanır. Yol, yemek, düzenli ikramiye ve benzeri ödemelerin süreklilik taşıyıp taşımadığı ayrıca ortaya konulmalıdır. Ayrıca fesih iradesinin kim tarafından, hangi gerekçeyle ortaya konduğu belgelenmelidir; haklı nedenle fesih iddiası ile istifa görünümlü ayrılış arasındaki fark, hesabın tamamını etkiler.
Yanlış merciye başvurunun görünmeyen maliyeti
Şikâyet dilekçesinin idari bir birime verilmesi, iş mahkemesindeki hak düşürücü ve zamanaşımı sürelerini kendiliğinden korumaz. Bir kanaldan yürütülen süreç beklenirken diğerinde süre tükenebilir. Bu yüzden hangi talebin hangi mercide, hangi tarihe kadar ileri sürülmesi gerektiğini gösteren tek sayfalık bir takvim, dosyanın en değerli belgesidir.
Bu metin genel bilgi amacı taşır. İş ilişkisinin süresi, fesih biçimi ve elde bulunan delillerin niteliği sonucu doğrudan etkilediğinden, kendi dosyanız için ayrı bir değerlendirme yaptırmanız önerilir.