Sosyal güvenlik uyuşmazlıkları, iş hukukunun diğer alanlarından iki yönüyle ayrılır: kamu düzeni ağırlığı ve ispatın büyük ölçüde resmî kayıtlara dayanması. Bu iki özellik, hem başvurulacak makamı hem de delil stratejisini değiştirir. Aşağıda, kayıt dışı çalışma, hizmet süresi ve prim uyuşmazlıklarında yol haritası özetlenmiştir.
Önce Yol Ayrımı: İdari Başvuru mu, Dava mı?
Kuruma yapılan başvuru ile mahkemeye açılan dava farklı işlevler taşır. Prim, hizmet dökümü ve tescile ilişkin taleplerin önemli bölümünde önce Kuruma başvurulup yazılı cevabın alınması, hem dosyayı olgunlaştırır hem de sonraki yargılamada kurumsal tutumun sabitlenmesini sağlar. İdari para cezalarında ise itiraz usulü ayrıca düzenlenmiştir ve genel dava yolundan farklı işler. 7036 sayılı Kanun ile getirilen dava şartı arabuluculuk her uyuşmazlık türünü kapsamadığından, talebin kapsam içinde olup olmadığı dava açmadan önce netleştirilmelidir.
Hizmet Tespitinde İspatın Omurgası
Hizmet tespiti taleplerinde mahkeme, tarafların beyanıyla yetinmez; kamu düzeni gereği resen araştırma yapar. Bu nedenle delil paketinin şu katmanları içermesi beklenir:
- İşyeri sicil kayıtları, dönem bordroları ve varsa denetim raporları
- Aynı dönemde aynı işyerinde bordroya kayıtlı çalışanların tanıklığı
- Banka hesap hareketleri, ödeme dekontları ve avans kayıtları
- İşyeri giriş çıkış kayıtları, servis listeleri, vardiya çizelgeleri
- Meslek odası, vergi dairesi ve ilgili resmî kurum yazıları
İş Kazası ve Meslek Hastalığında Farklı Denklem
İş kazası kaynaklı taleplerde 6331 sayılı Kanun çerçevesindeki işveren yükümlülükleri ile 5510 sayılı Kanun kapsamındaki Kurum işlemleri iç içe geçer. Kaza tespit tutanağı, işyeri risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları ve kişisel koruyucu donanım teslim belgeleri, kusur dağılımının belirlenmesinde merkezî rol oynar. Bu belgelerin işveren elinde bulunması, karşı tarafın delil sunmasını sağlayacak taleplerin dilekçede açıkça yazılmasını gerektirir.
Kontrol Listesi
- Talep tescil, hizmet süresi, prim tutarı veya sağlık yardımı kalemlerinden hangisine ilişkin?
- Kuruma başvuru yapıldı mı, cevabın tarihi ve içeriği dosyada mı?
- Uyuşmazlık arabuluculuk kapsamında mı, değilse gerekçesi yazıldı mı?
- Tanıklar aynı dönem ve aynı işyeri bakımından uygun mu?
- Zamanın geçmesiyle kaybolabilecek kayıtlar için erken talep yapıldı mı?
Sonuç Alma İhtimalini Artıran Alışkanlıklar
4857 sayılı Kanun kapsamındaki alacaklarla sosyal güvenlik talepleri çoğu zaman aynı olaydan doğar; ancak bunların ispatı ve muhatabı farklıdır. Dosyayı baştan iki sütun hâlinde kurmak, hangi delilin hangi talebi desteklediğini görünür kılar ve gereksiz talep genişlemesini önler.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Çalışma dönemi, işyeri türü ve kayıtların durumu sonucu belirgin biçimde değiştirdiğinden, dosyanızın kendi koşullarında hukuki destek almanız yararlı olacaktır.