İşçilik alacakları için dava yolu, 7036 sayılı kanunla birlikte arabuluculuk aşamasından geçmek zorundadır. Bu bir formalite değil, dava şartıdır: eksikliği halinde mahkeme işin esasına girmeden davayı usulden reddeder. Bu rehber, 4857 ve 5510 kapsamındaki talepler bakımından arabuluculuk sürecinin nasıl kurgulanacağını ve son tutanağın davanın kaderini nasıl belirlediğini ele alır.
Hangi Talep Arabuluculuğa Tabi, Hangisi Değil
Kural olarak işçi ve işveren arasındaki alacak ve tazminat talepleri ile işe iade istemi arabuluculuğa tabidir. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara bağlı tespit, itiraz ve rücu davaları bu kapsamın dışındadır. 6331 kapsamındaki bir olayda hem kıdem ve ihbar alacağı hem de iş kazası tazminatı isteniyorsa, talepler ayrıştırılmalı; arabuluculuğa tabi olanlar için başvuru yapılırken diğerleri için doğrudan dava yolu değerlendirilmelidir. Bu ayrım yapılmadığında ya gereksiz bir bekleme yaşanır ya da dava şartı eksik kalır.
Başvuru Öncesi Hazırlık Listesi
- Hizmet dökümü ve işe giriş-çıkış bildirgeleri
- Ücret bordroları, banka hesap hareketleri ve elden ödeme iddiasına ilişkin kayıtlar
- Fesih bildirimi, savunma istem yazısı ve varsa tutanaklar
- Fazla çalışma iddiasını destekleyen giriş-çıkış kayıtları, mesaj ve nöbet çizelgeleri
- Yıllık izin defteri ve imzalı izin talep formları
Son Tutanağın Yazımı Davayı Belirler
Uygulamadaki en kritik ve en çok ihmal edilen nokta, anlaşamama tutanağının içeriğidir. Tutanakta talep kalemlerinin tek tek yazılması gerekir; dava aşamasında ileri sürülen bir kalemin tutanakta hiç yer almadığı anlaşılırsa, o kalem bakımından dava şartının yerine getirilmediği sonucuna varılabilir. Aynı şekilde tarafların sıfatı da doğru gösterilmelidir: alt işveren-asıl işveren ilişkisi varsa her iki tarafın da sürece dahil edilmemesi, sonradan husumet sorunu doğurur.
Toplantıya Katılım ve Sürelerin Yönetimi
- İşe iade talebinde, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren kanunda öngörülen bir aylık süre içinde arabulucuya başvurulur.
- Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılır.
- Geçerli mazeret göstermeden toplantıya katılmayan taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderinden sorumlu tutulabilir.
- Alacak kalemleri bakımından beş yıllık zamanaşımı süreleri ayrıca takip edilir.
- Anlaşma sağlanırsa tutanağın kapsamı dikkatle okunmalı; genel ibra ifadeleri sonraki talepleri kapatabilir.
Anlaşmanın Menfaat Dengesi
Arabuluculukta varılan anlaşma icra edilebilirlik bakımından güçlüdür; ancak bu güç, kapsamı geniş tutulmuş bir metinde işçi aleyhine de işleyebilir. Bu nedenle anlaşılan rakamın hangi kalemleri karşıladığı, hangi taleplerin saklı tutulduğu ve ödeme takviminin gecikmesi halinde ne olacağı tutanağa açıkça yazılmalıdır.
Yukarıdaki bilgiler yol gösterici niteliktedir. İş ilişkisinin süresi, fesih sebebi ve belge durumu sonucu doğrudan etkilediğinden, başvuru öncesinde dosyanızın bireysel değerlendirmeye alınması yararınıza olur.