İş uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk yerleşik bir dava şartı hâline geldiğinden, pek çok dosyada refleks olarak önce arabulucuya başvurulmaktadır. Oysa 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara bağlı tespit, itiraz ve rücu davalarını bu şartın dışında tutar. İstisnanın bilinmemesi, hem gereksiz zaman kaybına hem de karşı tarafın usule ilişkin itirazlarına zemin hazırlar.
Talep kalemlerini ayrıştırmadan başvuru yapmamak
Bir iş kazası dosyasında çoğu zaman tek bir talep bulunmaz. Aynı işçinin hem kazadan doğan tazminat hem de kıdem, ihbar ve fazla çalışma gibi işçilik alacağı talepleri olabilir. İşçilik alacakları dava şartı arabuluculuk kapsamındayken, kazadan kaynaklanan tazminat kapsam dışındadır. Bu nedenle ilk adım, talep kalemlerinin tek tek listelenip her birinin hangi rejime tabi olduğunun işaretlenmesidir.
İstisnanın pratikte doğurduğu sonuçlar
- Kaza kaynaklı tazminat için arabuluculuk son tutanağı aranmaz.
- İşçilik alacakları için tutanak sunulmazsa dava usulden reddedilebilir.
- Kurumun rücu talepleri de aynı istisna içinde değerlendirilir.
- Tarafların iradi olarak arabulucuya başvurması her hâlde mümkündür.
- Aynı dilekçede birleşen taleplerde şart yalnızca kapsamdaki kalemler için aranır.
Kaza anından dava anına kadar delil hattı
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile 5510 sayılı Kanun çerçevesinde kazanın kuruma bildirilmesi, işyerinde tutulan tutanaklar, risk değerlendirme raporu ve eğitim kayıtları kusur incelemesinin temelini oluşturur. Bu belgeler zamanla kaybolabildiğinden, dosya kurulurken kurum kayıtlarının, kolluk tutanağının ve varsa müfettiş raporunun istenmesi öncelik taşır. Kusur oranı ve maluliyet, bilirkişi ve sağlık kurulu değerlendirmesiyle şekilleneceğinden iddia bu iki eksene göre yazılmalıdır.
Dosya hazırlığında sıra
- Kazanın kuruma bildirilip bildirilmediği kontrol edilir.
- Talepler kapsam içi ve kapsam dışı olarak ikiye ayrılır.
- Kapsamdaki alacaklar için arabuluculuk süreci başlatılır.
- Maluliyet ve kusur için gereken sağlık ve teknik belgeler toplanır.
- Tazminat hesabı, gelir bağlanmışsa kurum ödemeleri gözetilerek kurulur.
Buradaki çerçeve genel bir yol haritasıdır; dosyanızdaki talep bileşimi, kazanın niteliği ve sigortalılık durumu sonucu doğrudan etkiler. Başvurudan önce kalem bazında bir değerlendirme yaptırmak, sonradan telafisi güç usul sorunlarının önüne geçer.