İş uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman haklılık değil, haklılığın gösterilebilmesidir. 4857 ve 7036 sayılı Kanunlar çerçevesinde yürüyen süreçte iki kritik eşik vardır: zorunlu arabuluculuk aşamasının doğru yürütülmesi ve talebin doğru mercie yöneltilmesi. Bu iki eşikte yapılan hatalar, ispat gücü yüksek bir dosyayı bile sonuçsuz bırakabilir.
Hangi Alacağı Kim İspatlar
- Ücretin ödendiğini, yıllık iznin kullandırıldığını ve fesih sebebinin geçerliliğini kural olarak işveren ortaya koyar.
- Fazla çalışma, hafta tatili ve ulusal bayram çalışmasının varlığını ileri süren taraf ispatla yükümlüdür.
- İşe giriş ve çıkış tarihleri ile hizmet süresi, 5510 sayılı Kanun kapsamındaki kayıtlarla desteklenir.
- İş sağlığı ve güvenliğine ilişkin yükümlülüklerde 6331 sayılı Kanun kapsamındaki eğitim ve tutanak kayıtları belirleyici olur.
Kayıt Toplama Fesihten Önce Başlar
İş ilişkisi sürerken erişilebilen pek çok belge, fesihten sonra ulaşılamaz hale gelir. Bordroların imzalı örnekleri, giriş-çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri, kurumsal yazışmalar ve görev tanımları düzenli olarak saklanmalıdır. İhtirazi kayıt konulmadan imzalanan bordroların sonradan tartışılması güçtür; bu nedenle eksik ödeme fark edildiğinde belgeye kayıt düşülmesi önemlidir.
Arabuluculuk Tutanağındaki Kalem Eksikliği
Zorunlu arabuluculuk aşamasında yapılan en yaygın hata, başvuruda yalnızca kıdem ve ihbar tazminatının yazılması, fazla mesai veya izin alacağının atlanmasıdır. Tutanakta yer almayan kalem için sonradan dava açıldığında dava şartı tartışması doğar ve dosya bu yönüyle usulden reddedilebilir. İşe iade talebi bakımından ise başvuru süresi çok kısadır ve bu süre kaçırıldığında telafisi bulunmaz.
Merci Kontrol Listesi
- Talep iş mahkemesinin görev alanında mı, yoksa idari bir işleme mi dayanıyor?
- Kurum işlemlerinde önce kuruma itiraz aşaması tüketildi mi?
- Yetkili mahkeme, işin yapıldığı yer ile işverenin adresi bakımından kontrol edildi mi?
- Arabuluculuk başvurusunda işveren unvanı, alt işveren ilişkisi de gözetilerek doğru yazıldı mı?
- Talep edilen alacak kalemlerinin tamamı başvuru ve son tutanakta yer alıyor mu?
Tanık Delilinin Sınırları
Fazla çalışma iddialarında tanık beyanı önemli bir kaynaktır; ancak tanığın aynı dönemde ve aynı birimde çalışmış olması, beyanının somut ayrıntı içermesi beklenir. Karşılıklı husumet ilişkisi bulunan tanıkların beyanları ihtiyatla değerlendirilir. Bu nedenle tanık listesi, kayıt ve belge desteği olmadan tek başına bir strateji olarak kurgulanmamalıdır.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır. İş ilişkisinin niteliği, fesih şekli ve işyeri uygulamaları değiştikçe ispat stratejisi de değişir; başvuru yapmadan önce dosyanızı bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.