Feshin ardından işçinin önünde birbirine benzeyen ama hukuken ayrışan iki yol vardır: feshin geçersizliğini ileri sürerek işe iade istemek ya da feshi kabul edip kıdem ve ihbar tazminatı ile diğer alacakları talep etmek. Bu iki yolun süreleri, muhatapları ve sonuçları farklıdır; ikisini aynı dilekçede birbirine karıştırmak dosyanın en sık görülen zaafıdır.
Zorunlu Ön Adım: Arabuluculuk
7036 sayılı Kanun, işçi ve işveren arasındaki işe iade ile işçilik alacaklarına ilişkin uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını dava şartı olarak düzenler. Bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri bu zorunluluğun dışında tutulmuştur; 6331 kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği ihlallerine dayanan dosyalarda bu ayrım özellikle önem taşır.
İşe İadede Takvim, Kıdemde Hesap
4857 sayılı Kanun, iş güvencesi kapsamındaki işçi için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren kısa bir başvuru süresi öngörür. Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve kaçırıldığında feshin geçersizliği artık tartışılamaz. Kıdem tazminatı bakımından ise sorun süreden çok hesaptır:
- Giydirilmiş ücretin içine hangi kalemlerin gireceği (yol, yemek, düzenli ikramiye) belirlenmeli;
- Aynı işverene ait farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilmeli;
- Asıl işveren – alt işveren ilişkisi varsa sorumluluk zinciri kurulmalı;
- Kısmi süreli ve mevsimlik çalışmada sürenin nasıl sayılacağı ayrıca değerlendirilmeli.
İş Mahkemesi mi, Kurum Başvurusu mu
Uygulamada sıkça karıştırılan nokta, 5510 kapsamındaki hizmet tespiti, prim gün sayısı ve emeklilik işlemlerinin ayrı bir rejime tabi olmasıdır. Sigortalılığın başlangıcına ilişkin talepler Kurumun taraf gösterilmesini gerektirirken, ücret alacakları doğrudan işverene yöneltilir. Bir dilekçede her ikisini birden istemek, husumet itirazıyla sonuçlanabilir.
Dosya Açılmadan Önceki Denetim
- Fesih bildirimi yazılı mı, gerekçe içeriyor mu, tebliğ tarihi belgeli mi?
- İşyerinde çalışan sayısı ve kıdem, iş güvencesi kapsamını karşılıyor mu?
- Arabuluculuk son tutanağında talepler tek tek yazıldı mı?
- Bordro ve banka kayıtları ücretin gerçek tutarını gösteriyor mu?
- Fazla çalışma iddiası için giriş-çıkış kaydı, tanık veya dijital veri hazırlandı mı?
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; işyerinin yapısı ve feshin gerekçesi sonucu değiştirebilir. Fesih yazısını aldığınız gün süreleri bir hukukçuyla birlikte takvime bağlamanız yerinde olur.