İş ve sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında iki farklı muhatap vardır: işveren ve Kurum. Talep bu ikisinden hangisine yöneltilecekse izlenecek yol da, işleyen süre de değişir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 ekseninde hazırlanan bu rehber, bir aylık sürelerin devreye girdiği hâllerde başvurunun doğru kapıya yapılmasını sağlayacak kontrol adımlarını içerir.
Arabuluculuk mu, Kuruma Başvuru mu?
İşçi ile işveren arasındaki işçilik alacakları ve işe iade talepleri bakımından arabulucuya başvuru dava şartıdır. Buna karşılık Kurum aleyhine açılacak davalarda izlenecek yol farklıdır; 7036 uyarınca dava açılmadan önce Kuruma başvuru yapılması gerekir ve Kurumun cevap vermesi için öngörülen süre dolmadan açılan dava dava şartı yokluğuna takılır. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davaları ise arabuluculuk kapsamı dışında tutulmuştur. Bu üç rejimi birbirine karıştırmak, dosyanın esasına hiç girilmeden reddine yol açar.
Bir Aylık Sürenin Devreye Girdiği Hâl
Feshin geçersizliği iddiasında takvim serttir: fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren yine kısa bir süre içinde iş mahkemesinde dava açılır. Bu iki süre birbirini izler; ilkini kaçıran taraf için ikincisi anlamsız hâle gelir. Fesih bildiriminin tebliğ tarihi tartışmalıysa, tebliğ belgesi ve kurumsal e-posta kayıtları baştan saklanmalıdır.
Hangi Uyuşmazlık Nerede Görülür?
- Hizmet tespiti, prim gün sayısı ve sigortalılık başlangıcına ilişkin talepler iş mahkemesinde ve Kurum hasım gösterilerek ileri sürülür.
- İdari para cezalarına karşı yapılacak itirazın muhatabı ve süresi, cezanın dayanağına göre 5510 ve 6331 çerçevesinde ayrıca belirlenir.
- Sürekli iş göremezlik oranına ilişkin uyuşmazlıklarda kurum içi itiraz aşaması tüketilmeden yargı yoluna gitmek erken olabilir.
- İş kazasının tespiti ile tazminat talebi ayrı dava konularıdır ve delil ihtiyaçları da farklıdır.
Delil Hazırlığı
- Hizmet dökümü ve işe giriş bildirgesi Kurum kayıtlarından temin edilir.
- Fiilî çalışmayı gösteren puantaj, servis kaydı, işyeri giriş çıkış logları ve müfettiş raporları toplanır.
- Aynı işyerinde çalışan sigortalı tanıklar öncelikli olarak belirlenir; komşu işyeri tanıkları tamamlayıcıdır.
- İş kazası dosyalarında kaza bildirimi, kolluk tutanağı ve iş güvenliği kayıtları 6331 kapsamındaki yükümlülüklerle birlikte incelenir.
- Hizmet tespiti taleplerinde, çalışmanın geçtiği yıla göre işleyen sürenin dolup dolmadığı en baştan hesaplanır.
Sık Görülen Merci Hataları
Kurum işlemine karşı iş mahkemesi yerine idari yargıya gitmek, işverene karşı açılacak davada Kurumu hasım göstermek ya da arabuluculuk zorunluluğu bulunmayan bir talep için sırf ihtiyaten arabuluculuğa gidip dava süresini geçirmek uygulamada sıkça karşılaşılan hatalardır. Başvurudan önce talebin muhatabını tek cümleyle yazmak, çoğu zaman bu hataları kendiliğinden ortadan kaldırır.
Aktarılanlar genel nitelikte olup, sigortalılık statüsü, fesih türü ve olay tarihi süreleri değiştirebilir. Fesih bildirimi elinize ulaştıysa ya da Kurum işlemi tebliğ edildiyse, saymaya bugünden başlayıp dosyanız için ayrı bir hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.