İşyerinde sistematik baskıya maruz kalan kişinin karşılaştığı ilk zorluk ispat değil, nereye başvuracağını bilmemektir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 ekseninde mobbing iddiası hem özel hukuk hem idari denetim hem de duruma göre ceza hukuku alanına dokunur. Aynı anda birden çok kanal işletilebilir; ancak tazminat sonucu doğuran tek yol yargı yoludur.
Statü Yolu Belirler
İşçi ile kamu görevlisi arasındaki ayrım burada belirleyicidir. İş sözleşmesiyle çalışanların mobbing kaynaklı talepleri iş mahkemesinde görülür. Kamu görevlisi statüsündeki kişiler bakımından ise uyuşmazlık idari yargının alanına girer ve idari başvuru ile disiplin süreçleri devreye girer. Bu ayrımı atlayarak açılan dava, yargı yolu nedeniyle reddedilir ve süreler bu arada işlemeye devam eder.
Arabuluculuk Kapsamının Kontrolü
İşçi alacakları ve tazminat talepleri için arabuluculuk dava şartıdır; yetkili büro, davada yetkili mahkemenin bulunduğu yer bürosudur. Mobbing iddiasına dayalı taleplerde dava şartının kapsamı, talebin niteliğine göre değerlendirilir; iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri kanunda kapsam dışında tutulmuştur. Bu nedenle talepler dilekçe hazırlanmadan önce kalem kalem sınıflandırılmalıdır.
Yargı Dışı Kanallar Neye Yarar
- Çalışma hayatının denetiminden sorumlu idari birime yapılan şikâyet, işyerinde inceleme yapılmasını sağlayabilir; ancak tazminata hükmetmez.
- Ayrımcılık boyutu bulunan olaylarda eşitlik alanında görevli kuruma başvuru ayrıca mümkündür.
- 6331 kapsamında çalışanın sağlığını tehdit eden koşullar varsa, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri ayrı bir denetim konusudur.
- Bu kanallardan elde edilen tutanak ve raporlar, sonraki yargılamada destekleyici delil değeri taşır.
İspatta Aranan: Süreklilik ve Sistematiklik
Tek bir tartışma ya da olağan bir talimat mobbing sayılmaz. Değerlendirmede aranan ölçütler; davranışın belirli bir kişiye yönelmesi, belirli bir süre boyunca tekrarlanması, yıldırma amacı taşıması ve çalışanın kişilik haklarını zedelemesidir. Uygulamada bu iddianın matematiksel kesinlikle kanıtlanması beklenmez; olayların bütünlüğünden kuvvetli bir kanaat oluşması yeterli görülür.
Delil Dosyası Nasıl Kurulur
- Olaylar tarih, saat, yer ve tanık bilgisiyle birlikte kronolojik olarak yazılır.
- Görev değişikliği, yer değişikliği ve yetki daraltmasına ilişkin yazılar toplanır.
- Kurumsal e-posta, yazışma ve performans değerlendirme kayıtları saklanır.
- Sağlık kuruluşuna başvuru kayıtları ve raporlar tarih sırasıyla eklenir.
- Aynı işyerinde benzer davranışa maruz kalan çalışanların tanıklığı değerlendirilir.
- Haklı nedenle fesih düşünülüyorsa, fesih bildiriminde sebebin açıkça yazılmasına dikkat edilir.
Bu rehber genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; çalışma ilişkisinin türü, olayların niteliği ve fesih durumu izlenecek yolu değiştirebilir. Fesih ve dava süreleri sınırlı olduğundan, süreç devam ederken hukuki destek alınması önem taşır.