İş ilişkisinden doğan alacaklarda dava yolunun ilk durağı çoğu zaman mahkeme değil, arabuluculuk bürosudur. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu bu adımı bazı talepler bakımından dava şartı hâline getirmiştir. 4857, 5510 ve 6331 sayılı kanunların kesiştiği dosyalarda ise hangi talebin arabuluculuğa, hangisinin doğrudan yargıya ait olduğu karıştırılabilir. Bu kontrol listesi, yanlış merciye başvuru nedeniyle dosyanın usulden reddedilmesini önlemeye odaklanır.
Hangi Talepler Dava Şartına Tabi?
- Bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacakları ile tazminat talepleri.
- İşe iade istemiyle açılacak davalar.
- Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara bağlı rücu talepleri bu kapsamın dışında tutulmuştur.
- Sosyal güvenlik mevzuatından doğan hizmet tespiti gibi talepler ayrı bir usule tabidir.
- İdari para cezalarına itiraz ise iş mahkemesinin değil, kabahatler rejimine göre belirlenen merciin konusudur.
Başvuru Formunu Doldururken Yapılan Hatalar
Arabuluculuk başvurusunda karşı taraf olarak gösterilen işveren yanlış yazıldığında, sonradan açılacak davada dava şartının o kişi bakımından yerine getirilmediği ileri sürülebilir. Alt işveren-asıl işveren ilişkisi bulunan dosyalarda her iki tarafın da başvuruya dâhil edilmesi bu nedenle önemlidir. Şirket unvanının ticaret sicilindeki hâliyle yazılması, adres ve vergi bilgilerinin doğrulanması da aynı riski azaltır. Talep konusu alacak kalemlerinin form üzerinde tek tek sayılması, ileride kapsam tartışmasını önler.
Anlaşma ve Anlaşmama Senaryolarını Ayrı Planlamak
- Anlaşma hâlinde tutanakta hangi kalemlerin kapsandığı açık yazılmalı; "tüm alacaklar" ifadesinin sonuçları önceden değerlendirilmelidir.
- Kısmi anlaşma mümkündür; anlaşılamayan kalemler tutanakta ayrı gösterilirse dava bu kalemlerle sınırlı açılabilir.
- Anlaşmama hâlinde son tutanağın aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenmelidir.
- Son tutanak tarihinden itibaren dava açma bakımından öngörülen süre takvime işlenmelidir.
- Zamanaşımı riski taşıyan kalemler için sürecin uzamasının etkisi hesaplanmalıdır.
Delil Dosyasını Baştan Kurmak
Bordro, imzalı puantaj, giriş-çıkış kayıtları, mesai çizelgeleri, banka ödemeleri ve iş yeri yazışmaları arabuluculuk aşamasında da müzakere gücünü belirler. Ücretin bir kısmının elden ödendiği iddiası varsa, bunu destekleyecek tanık ve hesap hareketleri erkenden derlenmelidir.
İş uyuşmazlıklarında dava şartının usulüne uygun yerine getirilmemesi, haklı bir alacağı dahi esastan tartışılamaz kılar. Talebinizin arabuluculuk kapsamına girip girmediğinden emin değilseniz, başvuru formunu doldurmadan önce hukuki görüş almanız faydalı olacaktır.