İş kazası dosyalarında en çok zaman kaybettiren aşama, çoğu zaman ispat değil; talebin hangi mercie yöneltileceğinin baştan yanlış belirlenmesidir. Aynı olaydan doğan tazminat talebi, kurum işlemine itiraz ve ceza soruşturması birbirinden ayrı yollarda yürür. Bu ayrımı gözden kaçıran taraf, delili sağlam olsa bile dosyayı usulden kaybedebilir.
Aynı Olay, Üç Ayrı Yol
Bir iş kazası tipik olarak üç ayrı süreci aynı anda doğurur. İşverene karşı maddi ve manevi tazminat talebi iş mahkemesinde görülür. Sürekli iş göremezlik oranı, olayın iş kazası sayılıp sayılmadığı veya prim/gelir bağlanmasına ilişkin uyuşmazlıklar 5510 kapsamında Kurum ile işçi arasındaki ilişkiden doğar ve yine iş yargısı içinde çözülür. Ceza sorumluluğunun araştırılması ise Cumhuriyet başsavcılığına yapılacak şikâyetle başlar. 6331 kapsamında uygulanan idari yaptırımlara itiraz ise tazminat davasından tümüyle bağımsız bir usule tabidir.
Yetki: İşin Yapıldığı Yer mi, Davalının Yerleşim Yeri mi?
7036 sayılı Kanun, iş mahkemelerinde yetkiyi davalı gerçek veya tüzel kişinin dava tarihindeki yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesine bağlar. Alt işveren–asıl işveren ilişkisinde birden fazla davalı bulunduğunda seçim hakkı doğar; ancak bu seçim, tanıkların bulunduğu yer ve keşif ihtimali düşünülerek yapılmalıdır. Şantiye adresi ile merkez adresinin farklı olduğu dosyalarda yetki itirazı, esasa girilmeden aylarca süre kaybettirir.
Arabuluculuk Kapsamında Kritik İstisna
İşçi alacakları için dava şartı olan arabuluculuk, iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri bakımından kapsam dışında tutulmuştur. Uygulamada bu istisnanın iki yönlü hatası görülür: kapsam dışı talep için gereksiz arabuluculuk süreci yürütülmesi ya da kıdem–ihbar gibi kapsam içi alacakların arabulucuya götürülmeden dava edilmesi. İkinci hata doğrudan usulden ret sonucu doğurur.
İspatın Merci Seçimiyle Bağı
- Kaza bildirimi, tutanak ve müfettiş raporu; hem kurum dosyasında hem tazminat dosyasında kullanılacak ortak delildir.
- Kusur oranı bilirkişi incelemesiyle belirlenir; ceza dosyasındaki tespitler tazminat dosyasına celp edilerek değerlendirilir.
- İş güvenliği eğitim kayıtları, kişisel koruyucu donanım teslim belgeleri ve risk değerlendirmesi 6331 ekseninde işverenin özen yükümlülüğünü gösterir.
- Hastane kayıtları ve sevk evrakı, olayın iş kazası niteliğini destekleyen ilk kayıtlardır.
Başvurudan Önce Yapılacak Kontrol
- Talep kalemleri ayrıştırılır: tazminat mı, kurum işlemine itiraz mı, ceza şikâyeti mi?
- Her kalem için merci ve süre ayrı ayrı yazılır; ortak takvim tutulur.
- Davalı sıfatı netleştirilir; alt işveren, asıl işveren ve varsa üçüncü kişi kusuru belirlenir.
- Yetkili yer seçimi delil erişimine göre yapılır.
- Arabuluculuk gerekliliği talep bazında ayrı ayrı denetlenir.
Buradaki değerlendirmeler genel çerçeveyi anlatır; kaza tutanağının içeriği, iş ilişkisinin türü ve zamanaşımı durumu sonucu bütünüyle değiştirebilir. Dosyanızın kendi koşulları için bir hukukçuyla birebir çalışmanız yerinde olur.