Sosyal güvenlik uyuşmazlıkları ile işçilik alacakları çoğu zaman aynı dosyanın iki yüzüdür; ancak izlenecek usul birbirinden ayrılır. Hizmet tespiti veya prim gün sayısına ilişkin bir talebin öncesinde Kuruma başvuru gerekirken, fazla mesai alacağı için arabuluculuk aşaması devreye girer. Bu ayrımın atlanması, davanın esasa girilmeden usulden reddine yol açar.
Uyuşmazlık İş Mahkemesinde mi Görülür?
4857 ve 5510 kapsamındaki kişilerle Kurum arasındaki uyuşmazlıklar ile işçi–işveren ilişkisinden doğan alacak ve tespit davaları 7036 uyarınca iş mahkemesinde görülür. Buna karşılık idari para cezalarına ve bazı idari işlemlere karşı izlenecek yol farklı olabileceğinden, işlemin niteliği tebligat metninden dikkatle okunmalıdır. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar; dosyanın hangi sıfatla açıldığı dilekçede belirtilmelidir.
Kuruma Başvuru Şartı
Sosyal Güvenlik Kurumu'na karşı açılacak davalarda, dava açılmadan önce Kuruma başvurulmuş olması aranır. Bu başvuru bir formalite değil, dava şartı niteliğindedir; yapılmadan açılan dava usulden reddedilir. Başvuruya verilen cevabın ya da cevap verilmemesi hâlinde geçen sürenin belgelenmesi, dava dilekçesinin ekinde yer almalıdır.
Fazla Mesai Alacağında Arabuluculuk ve İspat
İşçilik alacaklarına ilişkin talep ve davalarda arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır. Anlaşamama tutanağının aslı veya bir örneği dilekçeye eklenmezse mahkeme kesin süre verir; bu süre içinde de sunulmazsa dava usulden reddedilir. İspat bakımından fazla çalışma iddiası kural olarak işçiye düşer:
- İşyeri giriş–çıkış kayıtları, turnike ve kart okuma verileri,
- Vardiya çizelgeleri, puantaj ve fazla mesai onay formları,
- Aynı dönemde çalışan tanık beyanları,
- Banka kayıtlarındaki ödeme kalemlerinin bordrolarla karşılaştırılması.
Bordroda fazla mesai tahakkuku bulunması hâlinde ispat dengesinin değişebileceği ve ihtirazi kayıt konusunun tartışılacağı öngörülerek delil listesi buna göre kurulmalıdır.
Yetkili Mahkeme ve Yanlış Merci Riski
İş mahkemelerinde yetki, davalı gerçek veya tüzel kişinin yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesine göre belirlenir ve bu kural sözleşmeyle işçi aleyhine değiştirilemez. Kurum aleyhine açılacak davalarda ise ilgili ünitenin bulunduğu yer dikkate alınır. Genel mahkemede açılan bir işçilik alacağı davası ya da idari yargıda görülmesi gereken bir talebin iş mahkemesine taşınması hâlinde, görev kararı beklenirken hak düşürücü nitelikteki süreler işlemeye devam edebilir.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar; hizmet süresi, işten ayrılma biçimi ve Kurum yazışmaları sonucu doğrudan etkilediğinden, başvuru öncesinde dosyanızı bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz uygun olur.