İşe iade talebinde başarı, çoğu zaman fesih sebebinin tartışılmasından önce belirlenir. Çünkü bu davada üç ayrı halka vardır: arabuluculuk aşaması, doğru mahkemenin bulunması ve ispat yükünün doğru tarafa yerleştirilmesi. Halkalardan biri kopunca işveren savunmasının zayıflığı bile sonucu değiştirmez.
Arabuluculuk: Dava Değil, Dava Şartı
4857 ve 7036 sayılı Kanunlar çerçevesinde işe iade talebinde bulunacak işçinin, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurması gerekir. Taraflar anlaşamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Bu iki süre birbirini izler ve biri kaçırıldığında diğerinin doğru kullanılması sonucu kurtarmaz.
Arabuluculuk Bürosunun Yetkisi Ayrı Bir Konudur
Uygulamada gözden kaçan başlık, başvurunun hangi arabuluculuk bürosuna yapıldığıdır. Yetkisiz büroda yürütülen sürece karşı karşı taraf yetki itirazında bulunabilir; itiraz haklı görülürse süreç yeniden kurulmak zorunda kalır ve bu, dava açma takvimini tehlikeye atar. Başvuru öncesinde işverenin yerleşim yeri ile işin fiilen yapıldığı yer birlikte not edilmelidir.
İş Mahkemesinin Görev ve Yetkisi
- İşçi-işveren ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda görevli mahkeme iş mahkemesidir; iş mahkemesi kurulmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar.
- Yetki bakımından davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesi seçeneklidir.
- İş sözleşmesindeki yetki kayıtları, işçi aleyhine sonuç doğuracak biçimde bağlayıcı kabul edilmez.
- Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında 5510 kapsamında Kuruma başvuru ayrı bir dava şartıdır; işe iade dosyasıyla karıştırılmamalıdır.
İspat Yükü Merciden Sonra Gelir
Doğru mahkemeye ulaşıldığında sıra ispat düzenine gelir. Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir; işçi feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ediyorsa bu iddiasını kendisi ispatlar. Buna göre işçi tarafında toplanacak deliller, işverenin sunacağı savunmanın karşısına konumlanmalıdır:
- Fesih bildiriminin metni, tarihi ve tebliğ şekli.
- Otuz işçi eşiği ve altı aylık kıdem koşuluna ilişkin kayıtlar.
- Fesihten önceki performans, disiplin ve savunma yazışmaları.
- Aynı dönemde yapılan yeni işe alımlara ilişkin ilan ve kayıtlar.
- İşyeri organizasyonunda değişiklik iddiası varsa buna dair somut belgeler.
Kararın Sonuçları Baştan Planlanmalı
İşe iade kararı verildiğinde işçinin süresi içinde işverene başvurması, işverenin de yasal süre içinde tavrını belirlemesi gerekir. Dava dilekçesi hazırlanırken boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatının talep edilip edilmediği ile bu kalemlerin nasıl hüküm altına alınacağı önceden düşünülmelidir.
Yukarıdakiler genel çerçeveyi anlatır. İşyeri büyüklüğü, fesih gerekçesi ve sözleşme türü değiştikçe süreler ve ispat dengesi de değişebileceğinden, fesihten hemen sonra hukuki destek almak zaman kaybını önler.