İş kazası sonrası açılacak dosyalarda karışıklığın kaynağı, iş hukukunda birbirine benzeyen ancak tamamen farklı işleyen sürelerin bulunmasıdır. Feshe bağlı bir aylık süreler ile iş kazasından doğan tazminat taleplerinin tabi olduğu rejim aynı değildir. Bu ayrım kurulmadan atılan adım, dava şartı eksikliğinden ret ya da hak düşürücü sürenin kaçırılmasıyla sonuçlanır.
Arabuluculuk: Hangi Talepte Zorunlu?
7036 sayılı Kanun, işçi ve işveren alacakları ile işe iade taleplerinde arabulucuya başvurmayı dava şartı hâline getirmiştir. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri bu zorunluluğun dışında tutulmuştur. Uygulamada iki hata birden görülür: tazminat davası için gereksiz yere arabuluculuk sürecinde zaman kaybedilmesi ya da ücret alacakları için zorunlu adımın atlanması. Aynı olaydan doğan talepler farklı rejime tabiyse, dosyaların ayrıştırılması gerekir.
Görev ve Yetki
4857 ve 5510 sayılı Kanunlardan doğan uyuşmazlıklar iş mahkemesinde görülür. Yetki bakımından davalı işverenin yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesi seçimlik olarak kullanılabilir; birden fazla işveren varsa birinin yerleşim yeri de yeterlidir. Kurumun idari para cezalarına karşı başvuru yolu ise ayrıdır ve kabahatler rejimine tabi olduğundan iş mahkemesine gidilmesi görevsizlikle sonuçlanır.
İş Kazasının Tespiti ve Kurum Sürecinin Yeri
Olayın iş kazası sayılıp sayılmadığı tartışmalıysa, tazminat davasından önce veya onunla birlikte tespit talebi gündeme gelir ve bu dosyada Kurumun taraf gösterilmesi gerekir. 6331 sayılı Kanun kapsamındaki işveren yükümlülüklerine ilişkin kayıtlar, kusur dağılımının belirlenmesinde belirleyici olur.
- Kaza bildirim formu ve tutulan tutanaklar
- Risk değerlendirme raporu ve iş güvenliği eğitimi kayıtları
- Kişisel koruyucu donanım teslim belgeleri
- Sağlık raporu ve sürekli iş göremezlik oranına ilişkin karar
- Tanık listesi ve olay yerine ilişkin görüntü kayıtları
Tazminat Hesabının Kurulması
Maddi tazminat, iş göremezlik oranı ve gelir kaybı üzerinden hesaplanır; Kurumca bağlanan gelirlerin peşin sermaye değeri hesaba etki eder. Bu nedenle dava dilekçesinde talep, hesaplamaya elverişli biçimde ve gerekiyorsa fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak kurulmalıdır. Manevi tazminat ise ayrı bir kalemdir ve kendi gerekçesiyle desteklenmelidir.
Sürelerin Takvimi
- Kaza tarihi ve rapor tarihleri ayrı ayrı işlenir.
- Fesih varsa feshe bağlı süreler ayrı bir satırda izlenir.
- Kurum işlemlerine karşı başvuru süreleri işaretlenir.
- Zamanaşımı hesabı, talebin türüne göre ayrıştırılır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Kazanın niteliği, kusur dağılımı ve iş ilişkisinin devam edip etmediği yol haritasını değiştirdiğinden, dosyanın kurgusunu bir hukukçuyla birlikte oluşturmanız yerinde olacaktır.