İşyerinde sistematik baskıya maruz kalan çalışanın karşılaştığı ilk güçlük, şikayetini hangi kuruma yönelteceğini bilememesidir. Mobbing iddiası tek bir yolla sonuçlanmaz; idari şikayet, iş mahkemesi ve gerektiğinde ceza soruşturması ayrı hatlarda yürür. Bu rehber, 4857 ve 7036 sayılı Kanunlar ekseninde merci ve süre planına odaklanır.
Paralel Yürüyen Üç Hat
İdari hat, çalışma ve iş kurumu birimlerine yapılan şikayetle işler; denetim sonucunda işveren hakkında idari işlem tesis edilebilir ancak bu yol çalışana doğrudan tazminat sağlamaz. Yargısal hat, iş mahkemesinde açılacak davadır ve tazminat ile fesih sonuçları burada tartışılır. Fiilin niteliğine göre hakaret, tehdit veya cinsel taciz söz konusuysa Cumhuriyet başsavcılığına şikayet üçüncü hattır. Aynı olay hakkında bu üç yol birbirini dışlamaz; ancak her birinin süresi ayrı işler.
Süre Planında Belirleyici Eşikler
Çalışanın haklı nedenle derhal fesih hakkı, olayı öğrendiği tarihten itibaren kısa bir süreye bağlıdır; bu süre geçtikten sonra aynı olaya dayanarak fesih yapılması güçleşir. İş sözleşmesi feshedilmişse ve işe iade koşulları varsa, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir. 7036 sayılı Kanun uyarınca işçilik alacakları ve işe iade taleplerinde arabuluculuk dava şartıdır; bu aşama atlanarak açılan dava usulden reddedilir. Arabuluculuk son tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren dava için öngörülen süre de ayrıca takip edilmelidir.
İspat Yükü ve Delil Toplama
- Sistematiklik unsuru için olayların tarih, saat ve tanık bilgisiyle günlük halinde kaydedilmesi.
- Görev değişikliği, yetki daraltma ve performans notlarındaki ani farklılıkların belgelenmesi.
- Kurumsal e-posta ve mesajlaşma kayıtlarının, elde ediliş biçimi hukuka uygun olacak şekilde saklanması.
- Sağlık kuruluşlarından alınan rapor ve tedavi kayıtlarının kronolojik dizilmesi.
- İşveren tarafından tutulan tutanaklara karşı verilen yazılı cevapların dosyada bulundurulması.
Sık Yapılan Merci Hataları
- Yalnızca idari şikayetle yetinilip iş mahkemesi süresinin kaçırılması.
- Arabuluculuk başvurusunun yanlış işveren tüzel kişiliğine yöneltilmesi.
- 6331 sayılı Kanun kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine dayalı taleplerin ayrıştırılmaması.
- 5510 sayılı Kanundan doğan hizmet tespiti gibi taleplerin aynı dosyada birleştirilmeye çalışılması.
Kapanış
Mobbing dosyalarında delil çoğu zaman çalışanın kendi kayıt disiplinine bağlıdır; bu kayıt doğru mercie zamanında sunulmadığında değerini yitirir. Her işyeri ilişkisi kendine özgü olduğundan, fesih kararı verilmeden önce hukuki değerlendirme alınması önerilir.