İşyerinde sistematik baskı iddiası, çoğu zaman yaşananların gerçekliğinden değil ispat düzeninin kurulmamasından dolayı sonuçsuz kalır. Mobbing tek bir olayla değil, süreklilik ve kasıt gösteren bir örüntüyle ortaya konur. Bu rehber, delilin nasıl biriktirileceğini ve hangi başvurunun hangi kuruma yapılacağını ele alır.
Örüntüyü Belgeleyen Kayıt Düzeni
İlk adım, tarih sırasına göre bir olay günlüğü tutmaktır: olayın tarihi, saati, yeri, kimlerin bulunduğu ve somut söz ya da davranış. Buna eşlik edecek belgeler genellikle şunlardır:
- Görev tanımını daraltan veya niteliksiz işlere yönlendiren yazılı talimatlar.
- Kısa aralıklarla verilen savunma istem yazıları ve tutarsız uyarılar.
- Yer, unvan veya vardiya değişikliğini gösteren yazışmalar.
- Sağlık kuruluşundan alınan raporlar ve psikiyatrik başvuru kayıtları.
- Aynı dönemde benzer muameleye maruz kalan çalışanların bilgileri.
Delilin Hukuka Uygunluğu
Gizli ses veya görüntü kaydı, iş uyuşmazlıklarında tartışmalı bir alandır. Kişinin kendi katıldığı bir konuşmayı, başka türlü ispat imkânı bulunmayan ani bir saldırıya karşı kaydetmesi ile sürekli ve planlı kayıt yapılması aynı değerlendirmeye tabi tutulmaz. İşyeri e-postalarının ve kurumsal mesajlaşma kayıtlarının kullanımında da KVKK çerçevesindeki sınırlar gözetilmelidir.
Hangi Başvuru Nereye Yapılır
- İşyeri içinde yazılı bildirim: olayın kayda geçmesini sağlar, sonraki aşamalarda tarih delili olur.
- Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğüne şikâyet: 4857 ve 6331 kapsamında idari denetim başlatır, tazminat hükmü doğurmaz.
- Cumhuriyet başsavcılığına şikâyet: davranış tehdit, hakaret, cinsel taciz gibi suç oluşturuyorsa gündeme gelir.
- Arabuluculuk ve iş mahkemesi: tazminat talepleri bakımından esas yol budur; 7036 uyarınca işçilik alacakları için arabuluculuk dava şartıdır.
İspat Yükü Kimdedir
İşçiden beklenen, mobbingi kesin biçimde kanıtlamak değil, iddiayı güçlü biçimde destekleyen olgular ortaya koymaktır. Bu eşik aşıldığında, uygulanan işlemlerin objektif ve haklı sebebe dayandığını açıklama yükü işverene geçer. Bu nedenle dilekçede olguların kronolojik olarak ve belgeye bağlanarak anlatılması, hukuki nitelendirmeden daha belirleyicidir.
İstifa Etmeden Önce
Baskı nedeniyle ayrılmak isteyen işçinin, sade bir istifa dilekçesi vermesi kıdem tazminatı talebini güçleştirir. Haklı nedenle fesih iradesinin ve dayandığı somut olayların yazılı biçimde bildirilmesi, sonradan yürütülecek tartışmanın zeminini korur.
Her işyeri ilişkisi kendi bağlamında değerlendirilir; burada yazılanlar genel bilgilendirmedir. Fesih ya da şikâyet adımını atmadan önce elinizdeki delilleri bir avukatla birlikte gözden geçirmeniz önerilir.