Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarının büyük bölümü, hukuki tartışmadan önce bir ispat sorunudur. 5510 kapsamındaki hizmet, prim ve tescil ihtilaflarında dosyayı taşıyan şey iddia değil kayıttır. Bu rehber, SGK ile yaşanan uyuşmazlıklarda delilin nasıl kurulacağını ve hangi talebin hangi mercie yöneltileceğini ele alır.
Önce Kurum, sonra mahkeme
SGK işlemlerinin önemli bir kısmında doğrudan dava açmak yerine önce Kuruma itiraz yolu izlenir. İdari para cezalarında ve prim tahakkuklarında, tebliğ üzerine süresinde yapılan Kurum itirazı hem idari aşamada düzeltme imkânı sağlar hem de yargı aşamasında dosyanın çerçevesini belirler. İtirazın reddi üzerine gidilecek merci, uyuşmazlığın niteliğine göre iş mahkemesidir; işlemin idari yargıya taşınması çoğu dosyada görev yönünden ret ile sonuçlanır.
İspat aracını olaya göre seçmek
- Hizmet tespiti dosyalarında: işyeri sicil dosyası, aylık prim ve hizmet belgeleri, ücret bordroları, banka ödeme kayıtları.
- Fiili çalışmanın kanıtı için: aynı dönemde aynı işyerinde çalışanlar ile komşu işyeri tanıkları.
- İş kazası dosyalarında: 6331 kapsamındaki risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları, kolluk tutanağı, olay yeri görüntüleri.
- Ücretin gerçek tutarı tartışmalıysa: 4857 kapsamındaki bordrolar, imza incelemesi ve ödeme yöntemi.
Hizmet tespitinde usulün belirleyici ayrıntıları
Hizmet tespiti davalarında Kurumun davadan haberdar edilmesi zorunludur; bu husus gözden kaçırıldığında verilen karar sonuç doğurmaz. 7036 sayılı Kanun bakımından iş uyuşmazlıklarında dava şartı olan arabuluculuk, Kuruma karşı açılan bu tür davalarda ve iş kazasından doğan tazminat taleplerinde aynı şekilde uygulanmaz. Bu ayrımın karıştırılması, gereksiz bir arabuluculuk aşaması ya da dava şartı yokluğundan ret sonucu doğurur.
Zaman çizelgesi kurmadan dosya açılmaz
Tebliğ tarihleri, Kurum itiraz tarihleri, cevap tarihleri ve dava tarihleri tek bir tabloda tutulmalıdır. Bu tablo yalnızca süre takibi için değil, Kurumun hangi bilgiyi ne zaman öğrendiğini göstermek için de kullanılır. Elektronik ortamdan alınan hizmet dökümü, tartışmanın başlangıç noktasını sabitlemek bakımından dosyaya erken aşamada eklenmelidir.
Kısa uyarı
Sosyal güvenlik dosyalarında çalışma biçimi, sektör ve dönem farklılıkları sonucu doğrudan etkiler. Buradaki bilgiler geneldir; kendi çalışma geçmişinize göre değerlendirme yapılması için hukuki destek alınması yerinde olur.