İş kazası dosyalarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman hukuki argüman değil, kazadan sonraki ilk günlerde toplanan veya kaybedilen delildir. Buna bir de hangi talebin hangi mercie yöneltileceği sorusu eklenince, aynı olaydan doğan haklar birbirinden kopuk şekilde ilerleyebilir.
Aynı Olaydan Doğan Üç Ayrı Süreç
- İdari süreç: 5510 sayılı kanun kapsamında olayın SGK'ya bildirilmesi, sigortalılığın ve olayın iş kazası niteliğinin tespiti, gelir bağlanması.
- Hukuk davası: 7036 sayılı kanun uyarınca iş mahkemesinde açılacak maddi ve manevi tazminat davası.
- Ceza soruşturması: 6331 sayılı kanun kapsamındaki yükümlülüklerin ihlali ve taksirle yaralama ya da ölüm iddiasıyla yürütülen soruşturma.
Bu üç süreç birbirini besler. Ceza dosyasındaki bilirkişi raporu, hukuk davasında kusur dağılımı bakımından güçlü bir dayanak oluşturabilir. Bu nedenle ceza soruşturmasına katılma talebi ihmal edilmemelidir.
Arabuluculuk Konusunda Yaygın Yanılgı
4857 kapsamındaki işçilik alacakları için arabuluculuk dava şartıyken, iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri bakımından kanun ayrı bir düzenleme getirmiştir. Bu ayrımın gözden kaçırılması, ya gereksiz bekleme ya da dava şartı eksikliği tartışması doğurur. Talebin niteliği dilekçe yazılmadan önce netleştirilmelidir.
Delil Toplamada Zamana Duyarlı Kalemler
- Olay yeri fotoğrafları ve varsa kamera kayıtları; kayıtların saklama süresi kısa olduğundan derhal talep edilmelidir.
- İş sağlığı ve güvenliği eğitim kayıtları, risk değerlendirme raporu, kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları.
- Makine bakım kayıtları, periyodik kontrol raporları ve kullanım talimatları.
- Kaza anında görev yapan işçilerin kimlik bilgileri; işten ayrılmalar delil kaybına yol açtığından tanık listesi erken oluşturulur.
- İlk hastane kayıtları, epikriz ve sonraki tedavi süreci; kalıcı maluliyet iddiası bakımından kesintisiz tıbbi dosya kritiktir.
Kusur ve Tazminat Hesabının Kurgusu
Tazminat miktarı, kusur oranı ile maluliyet oranının birlikte değerlendirilmesiyle şekillenir. İşverenin gözetim yükümlülüğü, alt işveren ilişkisi varsa sorumluluğun paylaşımı ve üçüncü kişinin kusuru ayrı ayrı ele alınmalıdır. İşçinin kendi davranışının kusura etkisi ileri sürülecekse, bunun eğitim ve denetim yükümlülüğünün yerine getirilmiş olmasıyla birlikte tartışılacağı unutulmamalıdır.
Ölümlü olaylarda destekten yoksun kalma tazminatı talep edenlerin çevresi ve her bir hak sahibinin durumu ayrı hesaplanır. Bu nedenle dava dilekçesinde hak sahiplerinin sıfatı ve talep kalemleri kişi bazında ayrıştırılmalıdır.
Sonuç Notu
İş kazası dosyalarında geç kalınan her hafta, ulaşılabilir delilin bir kısmını götürür. Buradaki genel çerçeve, her olayın kendi teknik koşullarına göre uyarlanmalıdır; kaza sonrasında hem SGK sürecini hem tazminat sürecini birlikte planlayan bir değerlendirme almanız önerilir.