İş kazası yaşayan bir çalışanın dosyasında çoğu zaman iki farklı talep kümesi iç içe geçer: kaza nedeniyle maddi ve manevi tazminat ile iş ilişkisinin sona ermesinden doğan kıdem ve ihbar alacakları. Bu iki küme aynı olaydan doğsa da başvuru sırası, zorunlu ön aşama ve görevli merci bakımından ayrışır. Aşağıdaki rehber, iş kazası dosyalarında kıdem hesabına giden yolu, sıklıkla karşılaşılan yanlış merciye başvuru riskiyle birlikte açıklıyor.
Önce Kayıt: Kazanın İdari Yönü
Tazminatın hesabı, kazanın iş kazası olarak kayda geçmesine bağlıdır. İşverenin Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirimi, kolluk tutanağı, hastane kayıtları ve iş yeri kaza raporu bu zincirin ilk halkalarıdır. 6331 sayılı mevzuat çerçevesinde tutulan risk değerlendirmesi, eğitim ve ekipman teslim kayıtları da sonradan kusur oranı tartışmasının merkezine oturur. Kurum işlemlerine, örneğin olayın iş kazası sayılmamasına ya da sürekli iş göremezlik derecesine yönelik itirazın kendi usulü vardır ve bu itiraz kıdem alacağı talebinin yerine geçmez.
Zorunlu Arabuluculuk Hangi Talep İçin Geçerli
7036 sayılı Kanun, işçi alacaklarına ilişkin davalarda arabuluculuğu dava şartı hâline getirmiştir. Ancak iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara bağlı tespit, itiraz ve rücu talepleri bu zorunluluğun dışında tutulmuştur. Uygulamadaki tipik hata iki yönlüdür: kıdem ve ihbar alacağı için arabulucuya gitmeden dava açmak, dosyanın usulden reddine yol açar; buna karşılık kaza tazminatını gereksiz yere arabuluculuk sürecine sokmak da zaman kaybettirir. Talepler dilekçe aşamasında ayrıştırılmalıdır.
Kıdem Hesabının Dosyada Görünür Hâle Getirilmesi
- Hizmet süresinin başlangıç ve bitiş tarihleri hizmet dökümüyle karşılaştırılır.
- Giydirilmiş ücretin unsurları (yol, yemek, ikramiye, düzenli primler) belgeye bağlanır.
- Fesih iradesinin kimden geldiği ve gerekçesi yazılı delille ortaya konur.
- Bordro ile fiilî ödeme arasındaki fark banka kayıtlarıyla eşleştirilir.
- Kaza sonrası rapor ve devamsızlık günlerinin süreye etkisi ayrıca gösterilir.
Kusur ve Zarar Tartışmasına Hazırlık
Tazminat aşamasında dosyanın kaderini çoğunlukla kusur dağılımı ile bakiye ömür ve kazanç kaybı hesabı belirler. Bu nedenle iş güvenliği uzmanı raporu, makine bakım kayıtları, tanık listesi ve varsa kamera görüntüleri erken aşamada toplanmalı; bilirkişi incelemesine hangi soruların yöneltileceği baştan planlanmalıdır. Ceza soruşturması yürüyorsa oradaki tespitlerin hukuk dosyasına yansıması da takip edilmelidir.
Bu metin yol gösterici bir çerçeve sunar; her kazanın oluş biçimi, kayıt durumu ve fesih tarihi farklı sonuçlar doğurur. Talepleri birbirine karıştırmamak adına dosyanın en başında hukuki değerlendirme alınması önerilir.