İş uyuşmazlıklarında aynı işçinin aynı dosyada ileri süreceği talepler farklı usullere tabi olabilir. Fazla mesai alacağı ile iş kazasından doğan tazminat talebi bunun en tipik örneğidir: biri için dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunludur, diğeri bu şartın kanunen dışında bırakılmıştır. Bu ayrımın bilinmemesi, ya gereksiz bekleme ya da usulden ret sonucunu doğurur.
Dava Şartı Arabuluculuk: Kapsam ve İstisna
7036 sayılı Kanun uyarınca bireysel iş uyuşmazlıklarında işçi alacakları ve işe iade talepleri bakımından arabulucuya başvuru dava şartıdır. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları bu şartın dışında tutulmuştur. Dolayısıyla iş kazası tazminatı için doğrudan dava açılabilirken, aynı işçinin fazla mesai ve diğer ücret alacakları için arabuluculuk aşaması tamamlanmadan dava açılamaz.
SGK'ya Karşı Talepler İçin Ayrı Kapı
Kurum işlemlerine karşı dava açılabilmesi için öncelikle Kuruma başvurulması gerekir; bu başvuru dava şartı niteliğindedir. Kazanın iş kazası olarak nitelendirilmemesi, sürekli iş göremezlik oranına itiraz veya hizmet tespiti gibi talepler bu yoldan yürür. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki bu süreç, işverene karşı açılacak tazminat davasından bağımsızdır ve ikisi eşzamanlı planlanmalıdır; çünkü Kurum dosyasındaki tespitler tazminat hesabını doğrudan etkiler.
Fazla Mesainin İspatında Yöntem
- Puantaj, giriş çıkış kayıtları ve varsa elektronik kapı verileri talep edilir.
- Ücret bordrolarında fazla çalışma tahakkuku bulunup bulunmadığı kontrol edilir; tahakkuk varsa ispat rejimi değişir.
- Banka ödemeleri ile bordro tutarları karşılaştırılarak fark kalemleri ortaya konulur.
- Tanık anlatımları çalışma düzeni, vardiya ve mola uygulaması yönünden somutlaştırılır.
- Yıllık izin, hafta tatili ve resmî tatil çalışmaları ayrı kalemler olarak listelenir; tek başlık altında toplanmaz.
İş Kazası Dosyasında Toplanacak Deliller
- Kaza anına ilişkin tutanak, kolluk kaydı ve Kuruma yapılan bildirim belgeleri.
- 6331 sayılı Kanun kapsamındaki risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları ve kişisel koruyucu donanım teslim belgeleri.
- Makine ve ekipmana ilişkin periyodik kontrol raporları.
- Hastane kayıtları, tedavi süreci ve sürekli iş göremezlik oranına ilişkin raporlar.
- Kusur dağılımına esas olacak iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi kayıtları.
Takvimi Birlikte Kurmak
4857 sayılı Kanunda öngörülen bildirim ve başvuru süreleri ile arabuluculuk son tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren dava açmak için tanınan süre aynı çizelgeye yazılmalıdır. Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanan kalemler ile anlaşma dışında bırakılan kalemlerin tutanakta açıkça ayrıştırılması, sonradan açılacak davanın kapsamını belirler. Tutanakta genel ifadelerle bırakılan bir kalem, ilerleyen aşamada tartışma konusu olur.
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir. Çalışma düzeni, işyerinin yapısı ve kazanın oluş biçimi her dosyada farklı sonuç doğurduğundan, talep listesini ve usul sırasını oluşturmadan önce hukuki destek almanız yerinde olacaktır.