İşçilik alacakları içinde ispat bakımından en tartışmalı kalem fazla mesai ücretidir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunların kesiştiği bu alanda dosyalar çoğu zaman esastan değil, başvuru sırasının yanlış kurulması nedeniyle geriye döner. Arabuluculuk aşamasının atlanması ya da yanlış birime başvurulması bunun başlıca sebebidir.
Zorunlu Arabuluculuk Aşamasını Doğru Kurmak
İşçi ile işveren arasındaki işçilik alacağı ve tazminat talepleri için arabulucuya başvurmuş olmak dava şartıdır. Başvuru, karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer adliyesindeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Başvuru formunda talep kalemlerinin eksik yazılması ileride sorun yaratır: anlaşma sağlanan kalemler için yeniden dava açılamayacağından, hangi kalemin görüşme kapsamına alındığı açıkça belirtilmelidir. İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat talepleri ise bu şartın kapsamı dışındadır.
Fazla Mesai İddiasını Taşıyan Deliller
Bu kalemde ispat yükü kural olarak işçidedir; ancak işverenin tuttuğu kayıtlar da belirleyicidir. Dosyayı güçlendiren delil kümesi genellikle şu unsurlardan oluşur:
- İşyeri giriş çıkış kayıtları, turnike veya kartlı geçiş verileri.
- Vardiya çizelgeleri ve nöbet listeleri.
- Mesai saatleri dışına taşan kurumsal yazışmalar.
- Ücret bordroları ve bordroda fazla mesai tahakkuku bulunup bulunmadığı.
- Aynı dönemde çalışan tanıkların beyanları.
Bordro İmzasının Yarattığı Engel
Fazla mesai tahakkuku içeren ve ihtirazi kayıt konulmadan imzalanan bordro, o döneme ilişkin talebi önemli ölçüde zorlaştırır. Bu nedenle çalışma sürerken bordroların dönem dönem saklanması ve itiraz kaydının nasıl konulacağının bilinmesi, sonradan yürütülecek her stratejiden daha etkilidir. Ödemenin banka üzerinden yapıldığı hallerde, dekont açıklamalarının bordro ile tutarlılığı ayrıca kontrol edilmelidir.
Merci Ayrımı: İş Mahkemesi ve SGK Süreçleri
Alacak talepleri iş mahkemesinde görülür. Buna karşılık hizmet süresinin veya prime esas kazancın eksik bildirildiği iddiası, kurum işlemini de ilgilendirdiğinden farklı bir usul gerektirir ve hizmet tespiti davasında Sosyal Güvenlik Kurumu da sürece dahil edilir. İş sağlığı ve güvenliğine ilişkin idari yaptırımlar ise ayrı bir başvuru rejimine tabidir. Bu üç kanalın birbirine karıştırılması, dosyanın uzamasına ve bazı taleplerin süresinde ileri sürülememesine yol açar.
Başvuru Sırası
- Talep kalemleri ve dönemleri tablo halinde çıkarılır.
- Zamanaşımı bakımından hangi dönemin kapsam dışı kaldığı hesaplanır.
- Arabuluculuk başvurusu, tüm kalemler yazılarak yapılır.
- Anlaşma sağlanamazsa son tutanak asıl veya onaylı örneğiyle dava açılır.
- Belirsiz alacak, kısmi dava veya tam eda tercihi delil durumuna göre yapılır.
Bu açıklamalar genel bilgi vermek amacı taşır; çalışma düzeni, sektör ve sözleşme türü sonucu değiştirebilir. Anlaşma metni imzalanmadan önce içeriğinin bir hukukçu tarafından incelenmesi, sonradan telafisi güç sonuçları önler.