Sosyal güvenlik uyuşmazlıkları, iş hukuku dosyalarının içinde yer alsa da kendi usulüne sahiptir. 5510 ve 7036 ekseninde yürüyen bu süreçte, doğrudan mahkemeye gitmek çoğu zaman dosyanın esasına girilmeden reddedilmesiyle sonuçlanır. Bu rehber, SGK işlemlerine karşı izlenecek sıralamayı ve bir aylık sürenin nerede devreye girdiğini anlatır.
Önce İdari Aşama: Kuruma Başvuru
Sosyal Güvenlik Kurumu'nun işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce Kuruma başvurulmuş olması aranır. Kurum başvuruya kanunda öngörülen süre içinde cevap vermez veya talebi reddederse yargı yolu açılır. Bu aşama biçimsel bir formalite değildir: başvuru dilekçesinde ileri sürülmeyen bir olgu, sonradan Kurumun savunmasıyla ilk kez tartışılmaya başlanır ve dosya uzar. Hizmet tespiti, prim gün sayısı, sigortalılık başlangıcı ve emeklilik talebi gibi konuların her biri ayrı dilekçe konusu yapılmalıdır.
Bir Aylık Sürenin Hangi Talepte Devreye Girdiği
İş ilişkisinin feshine bağlı taleplerde takvim çok daha sıkıdır. Feshin geçersizliği ve işe iade talebi için, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir; bu süre hak düşürücü niteliktedir ve kaçırıldığında telafisi yoktur. SGK'ya yönelik talepler ise farklı sürelere tabidir. Uygulamadaki karışıklık genelde şuradan doğar: işçi, hem işverene hem Kuruma yönelik taleplerini tek dilekçede topladığında, biri için işleyen kısa süre diğerinin usulü içinde eriyip gider.
Arabuluculuk Dava Şartı Nerede Zorunlu?
- İşçi ile işveren arasındaki işçilik alacakları ve işe iade taleplerinde arabuluculuk dava şartıdır.
- İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri bu zorunluluğun dışında tutulmuştur.
- Kurum ile sigortalı arasındaki uyuşmazlıklarda ise arabuluculuk değil, Kuruma başvuru şartı gündeme gelir.
Zorunlu olmadığı hâlde arabuluculuğa gitmek zaman kaybettirir; zorunlu olduğu hâlde atlanması ise davanın usulden reddine yol açar.
İş Mahkemesi mi, İdare Mahkemesi mi?
- Sigortalılık, prim ve aylık bağlanması gibi Kurumla sigortalı arasındaki uyuşmazlıklar iş mahkemesinin görev alanındadır.
- Kurumun idari para cezası niteliğindeki bazı işlemleri farklı bir denetim rejimine tabi olabilir; kararın metnindeki başvuru yolu açıklaması dikkatle okunmalıdır.
- 6331 kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine dayalı idari yaptırımlar ile işçilik alacakları birbirinden ayrı değerlendirilir.
- Görevsiz mahkemeye açılan davada verilecek karar sonrası, dosyanın kanunda öngörülen sürede yetkili mercie taşınması gerekir.
Yazıdaki bilgiler genel niteliktedir; sigortalılık türü, fesih tarihi ve Kurum yazısının içeriği sonucu değiştirebilir. Elinize ulaşan Kurum yazısını ya da fesih bildirimini bekletmeden bir hukukçuya göstermeniz yerinde olacaktır.