SGK uyuşmazlıkları, tek bir başlık gibi görünse de birbirinden oldukça farklı süreçleri kapsar: hizmet tespiti, iş kazasının bildirimi, prim borcu itirazı ve idari para cezaları aynı çatı altında sayılır ama aynı yolu izlemez. 5510, 4857, 6331 ve 7036 sayılı kanunların kesiştiği bu alanda ispat yükünün nerede olduğu, hangi yolun seçildiğine göre değişir.
Önce Uyuşmazlığın Türünü Ayırın
Uygulamadaki temel ayrım şudur: sigortalılık statüsüne, hizmet süresine ve iş kazasının sonuçlarına ilişkin uyuşmazlıklar ile kurumun idari nitelikteki bazı işlemlerine karşı izlenecek yollar aynı değildir. Ayrıca işçi ile işveren arasındaki alacak uyuşmazlıklarında 7036 uyarınca arabuluculuk dava şartı iken, kuruma yöneltilen talepler bakımından tablo farklıdır. Bu ayrım yapılmadan hazırlanan dilekçe, esasa girilmeden geri dönebilir.
Hizmet Tespitinde Delil Hiyerarşisi
Hizmet tespiti dosyalarında deliller kendi içinde bir sıra izler. Resmî kayıtlar ilk sırada gelir; tanık beyanı ise bunları destekleyici nitelikte değerlendirilir.
- İşyerinin ilgili dönemde faal olduğunu gösteren kurum kayıtları
- Bordro, ücret ödeme kayıtları ve banka hesap hareketleri
- İşe giriş çıkış kayıtları, servis ve yemek listeleri
- Aynı dönemde aynı işyerinde çalışan komşu işyeri tanıkları
- Meslek odası, vergi dairesi ve benzeri kurumlardaki kayıtlar
Tanık seçiminde en sık yapılan hata, olayı duyumla bilen kişilerin gösterilmesidir. Bu dosyalarda aranan, ilgili dönemde aynı ortamda fiilen bulunmuş kişilerdir.
İş Kazasında Zamanın Değeri
İş kazası dosyalarında ilk günlerde oluşan kayıtlar sonradan yerine konulamaz. Kaza anına ilişkin tutanak, olay yeri görüntüleri, ilk sağlık başvurusunun kaydı ve 6331 kapsamındaki risk değerlendirme belgeleri, sonraki tüm değerlendirmelerin dayanağıdır. Bildirimin süresinde yapılmaması, ayrı bir yaptırım konusu olmasının yanında ispat açısından da zayıflık yaratır.
Yanlış Kapı, İşleyen Süre
Kurumun bazı işlemlerine karşı öngörülen ön başvuru ya da itiraz aşamaları atlanarak doğrudan dava açıldığında, dosya esasa girilmeden sonuçlanabilir. Tersi durumda, doğrudan yargı yoluna gidilmesi gereken bir talep için idari yazışmayla vakit geçirilmesi de aynı sonucu doğurur. Her iki hâlde de kaybedilen ortak şey süredir; bu nedenle başvuru öncesinde talebin muhatabı ve yolu netleştirilmelidir.
Dosya Açılış Kontrolü
- Talep türü tek bir cümleyle tanımlandı mı?
- Kuruma ve işverene yöneltilecek talepler ayrıştırıldı mı?
- Resmî kayıtlar temin edildi, eksikler için başvuru yapıldı mı?
- Tanıklar aynı dönem ve aynı ortam ölçütünü karşılıyor mu?
- Tüm tebliğ ve bildirim tarihleri tek takvimde toplandı mı?
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Çalışma biçimi, kayıt durumu ve olayın tarihi izlenecek yolu değiştirebileceğinden, somut dosyada bir hukukçudan görüş alınması önerilir.