Aynı işçinin aynı dilekçede ileri sürdüğü iki talep, usul bakımından bambaşka rejimlere tabi olabilir. İş kazasından doğan tazminat ile fazla mesai alacağı bunun en tipik örneğidir: biri için dava öncesi arabuluculuk zorunluyken diğeri için değildir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 ekseninde bu rehber, görev-yetki analizini ve usule aykırı işlem nedeniyle davanın reddedilme riskini ele alır.
Arabuluculuk Ayrımı
İşçi alacaklarına ilişkin taleplerde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları bu şartın dışında tutulmuştur. Dolayısıyla fazla mesai, yıllık izin ve kıdem-ihbar gibi kalemler için arabuluculuk tutanağı zorunluyken, kazadan doğan tazminat doğrudan dava edilebilir. İki talep birlikte ileri sürülecekse, arabuluculuk kapsamındaki kalemler için ayrı bir başvuru yapılmadan dilekçe verilmemelidir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Uyuşmazlık iş mahkemesinde görülür; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Yetki bakımından davalı işverenin yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi seçimlik olarak kullanılabilir. İşveren tüzel kişi ise merkez adresi ile fiilen çalışılan şube adresinin farklı olması sık görülür; dilekçede yetkinin hangi ölçüte dayandığı açıkça belirtilmelidir.
Fazla Mesainin İspatı
- İmzalı bordroda fazla mesai tahakkuku varsa itiraz için yazılı delil gerekliliği gündeme gelir
- Puantaj, giriş-çıkış kayıtları ve elektronik geçiş verileri öncelikli belgelerdir
- Tanık anlatımı çalışma düzenini somut biçimde ortaya koymalıdır; genel ifadeler yeterli sayılmayabilir
- Fazla çalışmanın uzun süreli olduğu hallerde hesapta indirim yapılabileceği öngörülmelidir
- Ödeme yapıldığı savunmasına karşı banka kayıtları önceden temin edilmelidir
İş Kazası Dosyasının Paralel Yürüyen Ayakları
- Kazanın kuruma süresinde bildirilip bildirilmediği kontrol edilir.
- İş güvenliği yükümlülüklerine ilişkin eğitim, ekipman ve risk değerlendirme kayıtları istenir.
- Sürekli iş göremezlik oranına ilişkin kurum işlemi izlenir; bu oran tazminat hesabının temelini oluşturur.
- Ceza soruşturması varsa oradaki bilirkişi raporu hukuk dosyasına celp edilir.
- Kurumun rücu davası açma ihtimali işveren tarafında ayrıca değerlendirilir.
Kusur oranı, kurum tarafından bağlanan gelirin peşin sermaye değeri ve hesaplama tarihi tazminat sonucunu belirgin biçimde etkiler; bu nedenle rapora itirazlar teknik dayanaklarıyla sunulmalıdır.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. Çalışma düzeni, kaza mekanizması ve fesih tarihi sonucu değiştireceğinden, dosyanın kendi belgeleriyle hukuki değerlendirmeye tabi tutulması gerekir.