İş hukuku dosyalarında arabuluculuk artık refleks haline geldi. Buna karşılık SGK'nın taraf olduğu uyuşmazlıklarda aynı refleks, dosyayı yanlış mecraya sokabiliyor. 4857, 7036, 5510 ve 6331 birlikte okunduğunda ortaya çıkan tablo şudur: işçi ile işveren arasındaki alacak ve işe iade talepleri ile Kurumun taraf olduğu uyuşmazlıklar aynı usule tabi değildir. Bu rehber, usule aykırı işlem nedeniyle süre ve hak kaybı yaşanmaması için ayrım noktalarını sıralar.
Önce Uyuşmazlığın Tarafını Doğru Belirleyin
7036 kapsamında dava şartı olan arabuluculuk, kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacakları ile işe iade talepleri içindir. Kurumun taraf olduğu hizmet tespiti gibi uyuşmazlıklar ise bu kapsamda değildir. Buradaki hata iki yönlü çalışır: kapsamdaki bir alacak için arabulucuya gitmeden dava açmak davanın usulden reddine, kapsam dışı bir talep için arabuluculuk sürecini beklemek ise gereksiz zaman kaybına yol açar.
Kuruma Başvuru Şartını Atlamayın
Kurumca verilen kararlara karşı yargı yoluna gitmeden önce Kuruma başvurulması gerekir. Prim borcu, emeklilik talebinin reddi, sigortalılık başlangıcının kabul edilmemesi gibi işlemlerde bu adım atlandığında dosya esasa girmeden takılır. Başvuru dilekçesinin kayıt tarihi, cevabın tebliğ tarihi ve cevap verilmemesi halinde geçen süre ayrı ayrı belgelenmelidir.
Hizmet Tespiti Dosyasında Delil Matrisi
- İşyeri sicil dosyası, aylık prim ve hizmet belgeleri ile e-Devlet hizmet dökümü karşılaştırılır.
- Aynı dönemde çalışan bordrolu tanıkların listesi çıkarılır; komşu işyeri tanıkları yedek olarak belirlenir.
- İşe giriş bildirgesi, ücret ödeme kayıtları ve banka hareketleri tarih sırasına dizilir.
- Müfettiş raporu veya denetim tutanağı varsa dosyaya erken aşamada istenir.
- İşyerinin ilgili dönemde faal olup olmadığı sicil kayıtlarından teyit edilir.
İş Kazası ve Meslek Hastalığı Dosyalarının Kendine Özgü Riski
6331 kapsamındaki yükümlülüklerin ihlali, hem idari yaptırıma hem de Kurumun rücu talebine kapı açar. Bu dosyalarda tazminat davası, ceza soruşturması ve Kurum işlemi paralel yürür. Ceza dosyasındaki bilirkişi raporunun kusur oranına ilişkin tespiti hukuk dosyasını doğrudan bağlamasa da, aynı olayla ilgili çelişkili beyanlar sonradan aleyhe kullanılabilir. Bu nedenle üç dosyadaki anlatımın tutarlılığı baştan denetlenmelidir.
Kısa Kontrol Listesi
- Talep işveren aleyhine mi, Kurum aleyhine mi yöneltiliyor
- Arabuluculuk zorunlu mu, ihtiyari mi
- Kuruma başvuru yapıldı mı, sonucu belgelendi mi
- Zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin başlangıç tarihi hangi olaya bağlanıyor
- Husumetin yanlış yöneltilmesi halinde taraf değişikliği imkanı değerlendirildi mi
Bu metin genel bilgilendirme içindir. Sigortalılık türü, dönem ve talebin niteliği usulü değiştirebileceğinden, başvuru öncesinde dosyanın bir hukukçu tarafından değerlendirilmesinde yarar vardır.