İşe iade davası, sıkı sürelere ve net bir ispat düzenine sahiptir. Dosyanın kaybedilmesi çoğu zaman haklılıkla değil, arabuluculuk aşamasının veya sürelerin yanlış yönetilmesiyle ilgilidir.
Süre Zinciri
7036 sayılı Kanun uyarınca işe iade talebi için önce arabulucuya başvurulması zorunludur ve bu başvuru, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde yapılmalıdır. Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılır. Bu iki süreden herhangi birinin kaçırılması, feshin geçersizliği ne kadar açık olursa olsun talebin reddine yol açar.
Görev ve Yetki
Uyuşmazlık iş mahkemesinin görev alanındadır; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Yer yetkisi bakımından davalı işverenin yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemeleri yetkilidir. Bu yetki kuralına aykırı olarak sözleşmeye konulan hükümler geçersizdir; işçi aleyhine yapılan yetki düzenlemeleri sonuç doğurmaz. Arabuluculuk başvurusunun da yetkili büroya yapılması gerekir.
İspat Yükü Nasıl Dağılır
4857 sayılı Kanun sistemi içinde feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ediyorsa bu iddiasını ispatlar. Uygulamada belirleyici olan belgeler şunlardır:
- Fesih bildirimi ve bildirimde gösterilen somut gerekçe
- Savunma istem yazısı ve işçinin verdiği yanıt
- Performans ölçütleri, hedef tabloları ve uyarı yazıları
- Bordro, puantaj ve fazla çalışma kayıtları
- İşyeri kayıtlarındaki organizasyon değişikliği belgeleri
Fesih bildiriminde yazılmayan bir gerekçenin sonradan ileri sürülmesi, işverenin savunmasını zayıflatır. Feshin son çare olması ilkesi gereği, başka bir bölümde değerlendirme imkânının araştırılıp araştırılmadığı da incelenir.
Sosyal Güvenlik Boyutu
Sigortalılık başlangıcı ve hizmet süresine ilişkin uyuşmazlıklarda 5510 sayılı Kanun çerçevesinde kuruma başvuru gerekebilir; hizmet tespiti talepleri ayrı bir dava konusudur. İş kazası ya da meslek hastalığı iddiası varsa 6331 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülüklere ilişkin kayıtlar dosyaya kazandırılmalıdır.
Usule Aykırı İşlem Riski
Arabuluculuk başvurusunun asıl işveren yerine alt işverene yöneltilmesi, işverenin ticaret unvanının yanlış yazılması ve son tutanağın dava dilekçesine eklenmemesi en sık rastlanan kusurlardır. Bunlar tamamlanabilir eksiklikler gibi görünse de, süre dolmuşsa telafisi mümkün olmayabilir.
Yukarıdaki bilgiler geneldir; işyerinin yapısı ve fesih gerekçesi sonucu değiştirebilir. Fesih bildirimini aldığınız gün hukuki değerlendirme almanız, süre riskini azaltır.